Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"
Από τον μηρό του Δία βγήκε στο φως ο πυριγενής, μηρορραφής, διμήτωρ και δισσότοκος Διόνυσος· το πώς φθάσαμε ώς εκεί, αξίζει να διαβαστεί, καθώς τα οργιώδη παρασκήνια της μυθολογίας μας συναρπάζουν εξίσου με τα δρώμενα επί σκηνής. Επάνω η Αριάδνη, κόρη του Μίνωα, χάρισε δύο γιους στον Διόνυσο, τον Στάφυλο και τον Οινοπίωνα, τους οποίους κρατά αγκαλιά απέναντι στον μάλλον νηφάλιο σύζυγό της. Ο κισσοστεφανωμένος Διόνυσος βαστάει στο ένα χέρι κέρας και στο άλλο κλαδί με σταφύλια. Αριστερά παρακολουθεί μ’ ενδιαφέρον ο πανταχού παρών Ερμής που μαζί με έναν ευσταλή νέο, αγνώστων στοιχείων, δεξιά, πλαισιώνουν το σκηνικό. (Μελανόμορφος αμφορέας περί το 530-520 π.χ., Βρετανικό Μουσείο). Από την Ελληνική Μυθολογία, τόμος Οι Θεοί, της Εκδοτικής Αθηνών.
Από τον Διόνυσο έως
την «άμπελον την αληθινή
Κύριε διευθυντά,
Επιτρέψτε μου να σχολιάσω την πρόσφατη, διανθισμένη με έγχρωμες εικόνες, επιστολή τού κ. Γιώργου Ι. Κωστούλα, η οποία φέρει τον τίτλο: «Ο λατρεμένος Αγιος με το κλαδευτήρι, προστάτης των αμπελουργών, και οι ευχές για “οίνον καλόν”» («Καθημερινή», 1/2/2025).
Ο επιστολογράφος μάς υπενθυμίζει ότι την 1η Φεβρουαρίου «η ορθόδοξη εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Τρύφωνος, προστάτη των αμπελουργών και της αμπέλου». Και συνεχίζει: «Πώς και γιατί ο σγουρομάλλης Αγιος ορίστηκε προστάτης του εμβληματικού φυτού είναι άγνωστο...».
Ας πάμε λίγο πίσω, για να πάμε μπροστά. Σύμφωνα με την «Ελληνική Μυθολογία» του Ιωάννη Κακριδή (Εκδοτική Αθηνών), ο θεός της αμπέλου και του οίνου Διόνυσος παρέδωσε στον Οινέα (βασιλιά της Αιτωλίας) το πρώτο κλήμα να το φυτέψει. Λίγο μετά, η Αττική διεκδικούσε τα πρωτεία στην αμπελοκαλλιέργεια. Ο Διόνυσος χάρισε ένα κλήμα και στον επώνυμο ήρωα του δήμου Ικαρία της Αττικής Ικαρο και του έμαθε πώς να φτιάχνει το κρασί. Ο Στάφυλος και ο Οινοπίων είναι οι γιοι του Διόνυσου.
Ο Διόνυσος σχετίζεται με τα Μεγάλα Διονύσια στην Αθήνα και με τους δραματικούς αγώνες. Στο κέντρο της ορχήστρας των αρχαίων ελληνικών θεάτρων υπήρχε ο βωμός του Διόνυσου, η «θυμέλη». Τη βάση ενός τέτοιου βωμού μπορεί να δει ο επισκέπτης στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.
Ο εξοβελισμός του Διόνυσου ως του κατ’ εξοχήν προστάτη των Ελλήνων αμπελουργών και η αντικατάστασή του από τον Αγιο Τρύφωνα προφανώς αφορμάται από τα λόγια του Ιησού, ο οποίος φέρεται να λέει: «Εγώ είμι η άμπελος η αληθινή...» (Κατά Ιωάννη, 15:1). Η ύπαρξη «αληθινής αμπέλου» (Ιησούς) συνεπάγεται το αντίθετό της: την ύπαρξη «μη αληθινής αμπέλου» (Διόνυσος). Τέτοιοι εξοβελισμοί δεν σπανίζουν στην Ελλάδα. Η θεά Αθηνά λ.χ. ως πολιούχος της πόλης των Αθηνών εξοβελίστηκε και αντικαταστάθηκε από τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη. Το ίδιο συνέβη και με τον πολιούχο της Θεσσαλονίκης, τον Κάβειρο: αντικαταστάθηκε από τον Αγιο Δημήτριο.
Και η καταληκτική παράγραφος της επιστολής, μεταξύ άλλων, λέει: «Τη γιορτή του Αγίου τιμούν οι πιστοί με ... τη θυσία ... αρσενικού μοσχαριού ... και επακολουθεί γλέντι». Αντιγραφή της αιματηρής θυσίας ταύρων στον Διόνυσο και των επακόλουθων χορών.
Κλείνοντας, από τις 442 λέξεις που χρησιμοποίησε ο επιστολογράφος για να συντάξει την καθ’ όλα άξια λόγου επιστολή του, ούτε μία δεν αφιέρωσε στον Διόνυσο.
Κύριε διευθυντά,
Επιτρέψτε μου να σχολιάσω την πρόσφατη, διανθισμένη με έγχρωμες εικόνες, επιστολή τού κ. Γιώργου Ι. Κωστούλα, η οποία φέρει τον τίτλο: «Ο λατρεμένος Αγιος με το κλαδευτήρι, προστάτης των αμπελουργών, και οι ευχές για “οίνον καλόν”» («Καθημερινή», 1/2/2025).
Ο επιστολογράφος μάς υπενθυμίζει ότι την 1η Φεβρουαρίου «η ορθόδοξη εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Τρύφωνος, προστάτη των αμπελουργών και της αμπέλου». Και συνεχίζει: «Πώς και γιατί ο σγουρομάλλης Αγιος ορίστηκε προστάτης του εμβληματικού φυτού είναι άγνωστο...».
Ας πάμε λίγο πίσω, για να πάμε μπροστά. Σύμφωνα με την «Ελληνική Μυθολογία» του Ιωάννη Κακριδή (Εκδοτική Αθηνών), ο θεός της αμπέλου και του οίνου Διόνυσος παρέδωσε στον Οινέα (βασιλιά της Αιτωλίας) το πρώτο κλήμα να το φυτέψει. Λίγο μετά, η Αττική διεκδικούσε τα πρωτεία στην αμπελοκαλλιέργεια. Ο Διόνυσος χάρισε ένα κλήμα και στον επώνυμο ήρωα του δήμου Ικαρία της Αττικής Ικαρο και του έμαθε πώς να φτιάχνει το κρασί. Ο Στάφυλος και ο Οινοπίων είναι οι γιοι του Διόνυσου.
Ο Διόνυσος σχετίζεται με τα Μεγάλα Διονύσια στην Αθήνα και με τους δραματικούς αγώνες. Στο κέντρο της ορχήστρας των αρχαίων ελληνικών θεάτρων υπήρχε ο βωμός του Διόνυσου, η «θυμέλη». Τη βάση ενός τέτοιου βωμού μπορεί να δει ο επισκέπτης στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.
Ο εξοβελισμός του Διόνυσου ως του κατ’ εξοχήν προστάτη των Ελλήνων αμπελουργών και η αντικατάστασή του από τον Αγιο Τρύφωνα προφανώς αφορμάται από τα λόγια του Ιησού, ο οποίος φέρεται να λέει: «Εγώ είμι η άμπελος η αληθινή...» (Κατά Ιωάννη, 15:1). Η ύπαρξη «αληθινής αμπέλου» (Ιησούς) συνεπάγεται το αντίθετό της: την ύπαρξη «μη αληθινής αμπέλου» (Διόνυσος). Τέτοιοι εξοβελισμοί δεν σπανίζουν στην Ελλάδα. Η θεά Αθηνά λ.χ. ως πολιούχος της πόλης των Αθηνών εξοβελίστηκε και αντικαταστάθηκε από τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη. Το ίδιο συνέβη και με τον πολιούχο της Θεσσαλονίκης, τον Κάβειρο: αντικαταστάθηκε από τον Αγιο Δημήτριο.
Και η καταληκτική παράγραφος της επιστολής, μεταξύ άλλων, λέει: «Τη γιορτή του Αγίου τιμούν οι πιστοί με ... τη θυσία ... αρσενικού μοσχαριού ... και επακολουθεί γλέντι». Αντιγραφή της αιματηρής θυσίας ταύρων στον Διόνυσο και των επακόλουθων χορών.
Κλείνοντας, από τις 442 λέξεις που χρησιμοποίησε ο επιστολογράφος για να συντάξει την καθ’ όλα άξια λόγου επιστολή του, ούτε μία δεν αφιέρωσε στον Διόνυσο.
ΚΩΣΤΑΣ ΒΙΤΚΟΣ
Μελβούρνη
Ο Αγγελος και οι «ενορίτες»
Κύριε διευθυντά,
Ασχημα ξεκίνησε ο καινούργιος χρόνος με την αποκάλυψη στις 28/1/2025 της βαριάς κακοποίησης του τρίχρονου Αγγελου στο Ηράκλειο. Είδαμε μία θαρραλέα κοπέλα 17 ετών που τόλμησε να καταγγείλει το έγκλημα.
Ο Αγγελος και οι «ενορίτες»
Κύριε διευθυντά,
Ασχημα ξεκίνησε ο καινούργιος χρόνος με την αποκάλυψη στις 28/1/2025 της βαριάς κακοποίησης του τρίχρονου Αγγελου στο Ηράκλειο. Είδαμε μία θαρραλέα κοπέλα 17 ετών που τόλμησε να καταγγείλει το έγκλημα.
Είδαμε αγχωμένους ρεπόρτερ καναλιών να περιγράφουν με ανταγωνιστική δραματικότητα τα γεγονότα. Είδαμε μαινόμενους πολίτες να διαρρηγνύουν εκ των υστέρων τα ιμάτιά τους και να απειλούν με λιντσάρισμα τα ανθρωποειδή τέρατα, ίσως σαν εξιλέωση για τη μέχρι τότε αδιαφορία και άγνοιά τους. Είδαμε από το νοσοκομείο αχρείαστες λεπτομερέστατες περιγραφές των ιατρικών εξετάσεων του χαροπαλεύοντος νηπίου. Είδαμε τα πρόσωπα των εγκληματιών (...τι είναι τελικά αυτά τα προσωπικά δεδομένα;).
Δεν είδαμε όμως κανέναν εκπρόσωπο των υπηρεσιών Κοινωνικής Πρόνοιας να αναλαμβάνει ένα μέρος ευθύνης ή να μας διαφωτίσει πώς συνέβαιναν όλα αυτά τα θαυμαστά κάτω από τη μύτη τους. Δεν είδαμε καμία αντίδραση ούτε από την ανάλογη υπηρεσία του δήμου. Δεν είδαμε κανένα δημοσιογράφο να εισβάλει με το μικρόφωνό του και σ’ αυτούς τους χώρους και να ρωτήσει ένα απλό γιατί.
Ο αείμνηστος Χρήστος Γιανναράς έλεγε πάντα ότι βασικό κύτταρο της κοινωνίας μας πρέπει να είναι η ενορία. Κανένας όμως δεν πρόλαβε το κακό. Θα δούμε φοβάμαι μία δυσανάλογα χαλαρή ποινή στα ανθρωπόμορφα τέρατα. «Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος». Αν πάλι ζητηθούν ευθύνες από τις καθ’ ύλην αρμόδιες υπηρεσίες, θα δούμε διαμαρτυρίες για έλλειψη ανθρωποδύναμης και το γνωστό αίτημα άμεσης πρόσληψης μόνιμου προσωπικού.
Οψόμεθα. Αυτά μέχρι να προκύψει κάτι άλλο και τα ΜΜΕ μας ανοίξουν μία νέα κλειδαρότρυπα οπότε θα ξεχάσουμε και τον Αγγελο, όπως ξεχάσαμε και τη 12χρονη του Κολωνού και τόσα άλλα. Ετσι δεν κάνουμε πάντα;
ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΑΡΔΑΛΗΣ
Οψόμεθα. Αυτά μέχρι να προκύψει κάτι άλλο και τα ΜΜΕ μας ανοίξουν μία νέα κλειδαρότρυπα οπότε θα ξεχάσουμε και τον Αγγελο, όπως ξεχάσαμε και τη 12χρονη του Κολωνού και τόσα άλλα. Ετσι δεν κάνουμε πάντα;
ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΑΡΔΑΛΗΣ
Συνταξιούχος μηχανικός Καβάλα
«Ορισμένες συμπτώσεις
«Ορισμένες συμπτώσεις
πρέπει να ντρέπονται»
Κύριε διευθυντά,
Λίγες ημέρες μετά τη φαντασμαγορική ορκωμοσία στην Ουάσιγκτον, λίγες σκέψεις σχετικά με τον πρωταγωνιστή της.
Γενικά, θα λέγαμε με θλίψη ότι η πορεία μέσα σε έναν απομαγευμένο κόσμο βρίσκει λύτρωση με μια εκστατική απόδραση στο μεγα-θέαμα. Και meta τι; Την επομένη της 20ής Ιανουαρίου, ο κόσμος μοιάζει πιο θαμπός και σκυθρωπός. Δεν ξέρω, μπορεί να είναι η ιδέα μου, αλλά έχω την αίσθηση ότι κάθε πρόβλεψη αδυνατεί και η φαντασία, πτωχή και αναρμόδια, παραιτείται μέχρι νεωτέρας...
Στον πλανήτη Γη, το ένα «ημισφαίριο» καθηλωμένο στην αδράνεια, το άλλο βυθισμένο στη φτώχεια (το ίδιο κάνει) και η Αμερική στον αυτοθαυμασμό της, Make(s) America Great Again. Γενικά, όλοι επιφυλάσσονται ή αδυνατούν να αντιδράσουν. Μπορεί και να έχουν ήδη πεισθεί, την ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενοι. Ποιος ξέρει...
Μια παγωνιά σαν εκείνη της πρόσφατα ασπρισμένης Νέας Υόρκης έχει απλωθεί παντού, έστω και χωρίς χιόνι. Οι άπειρες αποχρώσεις του γκρίζου κυριαρχούν στον ορίζοντα. Τα φώτα στην ομίχλη δεν αρκούν ν’ ανοίξουν δρόμο. Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι που χειροκροτούν εκκωφαντικά, για να σκεπάσουν τη σιωπή, που εγκυμονεί τη σκέψη. Pro qui buono; Προς όφελος τίνων άραγε; Γνωστώναγνώστων cyber-κυβερνώντων, και όχι μόνον.
Υπερπολυτελή καταφύγια ετοιμάζονται και διαφυγή στο Διάστημα. Η Αμερική έχει ανάστημα. Παράλληλα, το άγαλμα της Ελευθερίας, οξειδωμένο από τα κύματα της αμφισβήτησης, αποσύρεται για συντήρηση. Τίποτα δεν είναι τυχαίο, λέει η σημειολογία. Για ποια ελευθερία θα μιλάμε σε λίγο; Η Δικαιοσύνη ακυρώνεται. Για λίγο; Την αναπληρώνουν προκλητικά μονοπρόσωποι θεσμοί, ο πρώην και ο νυν πρόεδρος, σε αγαστή σύμπτωση.
Τι σύμπτωση! Το Χρηματιστήριο των Αξιών απαξιώνει τις αξίες του. Οι περισσότερες είναι για πέταμα, για υποτίμηση ή αναθεώρηση. Μεταξύ ειρηνοποιού και ολετήρα, αναζητείται κάποιος να σταθεροποιήσει το εκκρεμές.
Ο ζεν πρεμιέ (jeune premier στα γαλλικά) που φαντασιώνεται και ο jeune dernier που ξεφαντώνει, συγκρούονται στον καθρέφτη τους, προς το παρόν αναίμακτα. Το χάος διάχυτο. Ούτως ή άλλως, το χάος θεωρείται πιο γόνιμο και δημιουργικό από την τάξη. Και είναι. Ετσι, μπορεί να δημιουργηθεί και μία καινούργια γεωμετρία για την ανθρωπότητα, στο πλαίσιο μιας τυχαιότητας ή μιας ενδεχομενικότητας. Ισως.
Εν αναμονή, λοιπόν, της νέας γεωμέτρησης, «απολαμβάνουμε» το γκροτέσκο και ο Θεός βοηθός... So help us God.
Η ανθρωπότητα έχει αφεθεί νωχελικά στην ηδονή του ταξιδιού. Αλλά το τρένο, ερήμην της, τρέχει κατ’ ευθείαν προς τον νέο Μεσαίωνα, που τον ζούμε ήδη, χωρίς να μπορούμε – ακριβώς επειδή τον ζούμε– και να τον φανταστούμε. Ο κόσμος έχει κόψει εισιτήριο με αυτό, λένε εκείνοι που σκέπτονται μακροπρόθεσμα.
«Η Αμερική αναμφίβολα συνεχίζει να πραγματοποιεί το μεγαλύτερο σόου στον πλανήτη. Μπορεί να είναι βάρβαρη, αδιάφορη, περιφρονητική και ανηλεής, αλλά είναι επίσης πολύ έξυπνη. Σαν καλός έμπορος, ενδιαφέρεται για το δικό της συμφέρον και το πιο ευπώλητο αγαθό της είναι ο αυτοθαυμασμός της. Είναι νικήτρια», έγραφε ο Χάρολντ Πίντερ. Γι’ αυτό ζητείται από τον αμερικανικό λαό να εμπιστευτεί τον πρόεδρό του και τις πράξεις που αυτός πρόκειται να αναλάβει για λογαριασμό του.
Εννοείται ότι γνωρίζοντας καλά πως ο χρόνος είναι χρήμα, ήδη έχει αναλάβει δράση.
ΥΓ1.: «Για να χαρακτηριστεί κάτι γκροτέσκο, πρέπει να προσφέρει τρία είδη αντιδράσεων: το γέλιο, την απέχθεια και τον τρόμο» (Geoffrey Harpham: Για τις βασικές αρχές του Γκροτέσκο).
ΥΓ2.: Συμπτωματικά, την ημέρα της ορκωμοσίας (20 Ιανουαρίου), η άλλη Αμερική τιμούσε τη μνήμη του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. «Ορισμένες συμπτώσεις πρέπει να ντρέπονται» (Οδυσσέας Ελύτης).
ΒΙΒΗ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ
Οι Αρχαίοι είχαν «ψηφιακό» τηλέγραφο
Κύριε διευθυντά,
Στο εξαίρετο ενδέκατο τεύχος των «Σελίδων Ιστορίας», ο λαμπρός καθηγητής Τ. Τύμπας αναφέρεται στην υπό Πολυβίου περιγραφή αρχαίων τηλεπικοινωνιών μέσω πυρσών, παραθέτει δε και μια σχετική γαλλική γκραβούρα (σελ. 55).
Επιτρέψτε μου να προσθέσω μια μικρή (αλλά σημαντική νομίζω) λεπτομέρεια. Το απεικονιζόμενο σύστημα τηλεπικοινωνίας είναι πιθανότατα το πρώτο «ψηφιακό» σύστημα στην Ιστορία: Ολα τα παλαιότερα συστήματα πυρσών, απ’ τους προϊστορικούς χρόνους κι ύστερα, μεταδίδουν λίγα μόνον (πάντοτε προσυμφωνημένα) μηνύματα, οι δε διάφοροι υδραυλικοί τηλέγραφοι των Αρχαίων μπορούσαν να μεταδώσουν μεγαλύτερο μεν πλήθος μηνυμάτων – και πάλι όμως προσυμφωνημένο.
Ο Πολύβιος (Ιστορίαι Ι΄, 43 έως και 46) συστηματικώς περιγράφει τις εξελίξεις αυτών των τεχνικών, για να φθάσει μέχρι την επαναστατική «επινόηση» των Κλεοξένου και Δημοκλείτου (περί το 200 π.χ.). Μέσω αυτής, μπορείτε να μεταδώσετε οποιοδήποτε γραπτό περιεχόμενο, οποιουδήποτε περιεχομένου! Ιδού το σύστημα: Το ελληνικό αλφάβητο διατάσσεται σε μια μήτρα με 5 αράδες, η καθεμιά των οποίων περιέχει 5 γράμματα (πλην της τελευταίας που έχει 4). Ετσι διαμορφώνεται ένα καρτεσιανό σύστημα: Το κάθε γράμμα μπορεί να παρασταθεί με ένα ζεύγος αριθμών: με τον αριθμό της αράδας όπου βρίσκεται, και με τον αριθμό της θέσης που κατέχει μέσα στην αράδα. Π.χ. το γράμμα γάμμα παρίσταται με το ζεύγος (1,3), δηλώνεται δε με έναν πυρσό αριστερά και τρεις πυρσούς δεξιά – όπως στην γκραβούρα που δημοσιεύθηκε. Αναλόγως, το γράμμα ωμέγα παρίσταται ως (5,4). Η πραγμάτωση του συστήματος χρειάζεται έναν τοίχο αριστερά και έναν τοίχο δεξιά, στον καθένα των οποίων μπορεί να αναρτήσουμε έναν έως πέντε πυρσούς. Εάν ο Σ. Μορς είχε διαβάσει Πολύβιον, θα είχε πιθανώς εφαρμόσει το σύστημα του Κλεοξένου...
Κύριε διευθυντά,
Λίγες ημέρες μετά τη φαντασμαγορική ορκωμοσία στην Ουάσιγκτον, λίγες σκέψεις σχετικά με τον πρωταγωνιστή της.
Γενικά, θα λέγαμε με θλίψη ότι η πορεία μέσα σε έναν απομαγευμένο κόσμο βρίσκει λύτρωση με μια εκστατική απόδραση στο μεγα-θέαμα. Και meta τι; Την επομένη της 20ής Ιανουαρίου, ο κόσμος μοιάζει πιο θαμπός και σκυθρωπός. Δεν ξέρω, μπορεί να είναι η ιδέα μου, αλλά έχω την αίσθηση ότι κάθε πρόβλεψη αδυνατεί και η φαντασία, πτωχή και αναρμόδια, παραιτείται μέχρι νεωτέρας...
Στον πλανήτη Γη, το ένα «ημισφαίριο» καθηλωμένο στην αδράνεια, το άλλο βυθισμένο στη φτώχεια (το ίδιο κάνει) και η Αμερική στον αυτοθαυμασμό της, Make(s) America Great Again. Γενικά, όλοι επιφυλάσσονται ή αδυνατούν να αντιδράσουν. Μπορεί και να έχουν ήδη πεισθεί, την ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενοι. Ποιος ξέρει...
Μια παγωνιά σαν εκείνη της πρόσφατα ασπρισμένης Νέας Υόρκης έχει απλωθεί παντού, έστω και χωρίς χιόνι. Οι άπειρες αποχρώσεις του γκρίζου κυριαρχούν στον ορίζοντα. Τα φώτα στην ομίχλη δεν αρκούν ν’ ανοίξουν δρόμο. Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι που χειροκροτούν εκκωφαντικά, για να σκεπάσουν τη σιωπή, που εγκυμονεί τη σκέψη. Pro qui buono; Προς όφελος τίνων άραγε; Γνωστώναγνώστων cyber-κυβερνώντων, και όχι μόνον.
Υπερπολυτελή καταφύγια ετοιμάζονται και διαφυγή στο Διάστημα. Η Αμερική έχει ανάστημα. Παράλληλα, το άγαλμα της Ελευθερίας, οξειδωμένο από τα κύματα της αμφισβήτησης, αποσύρεται για συντήρηση. Τίποτα δεν είναι τυχαίο, λέει η σημειολογία. Για ποια ελευθερία θα μιλάμε σε λίγο; Η Δικαιοσύνη ακυρώνεται. Για λίγο; Την αναπληρώνουν προκλητικά μονοπρόσωποι θεσμοί, ο πρώην και ο νυν πρόεδρος, σε αγαστή σύμπτωση.
Τι σύμπτωση! Το Χρηματιστήριο των Αξιών απαξιώνει τις αξίες του. Οι περισσότερες είναι για πέταμα, για υποτίμηση ή αναθεώρηση. Μεταξύ ειρηνοποιού και ολετήρα, αναζητείται κάποιος να σταθεροποιήσει το εκκρεμές.
Ο ζεν πρεμιέ (jeune premier στα γαλλικά) που φαντασιώνεται και ο jeune dernier που ξεφαντώνει, συγκρούονται στον καθρέφτη τους, προς το παρόν αναίμακτα. Το χάος διάχυτο. Ούτως ή άλλως, το χάος θεωρείται πιο γόνιμο και δημιουργικό από την τάξη. Και είναι. Ετσι, μπορεί να δημιουργηθεί και μία καινούργια γεωμετρία για την ανθρωπότητα, στο πλαίσιο μιας τυχαιότητας ή μιας ενδεχομενικότητας. Ισως.
Εν αναμονή, λοιπόν, της νέας γεωμέτρησης, «απολαμβάνουμε» το γκροτέσκο και ο Θεός βοηθός... So help us God.
Η ανθρωπότητα έχει αφεθεί νωχελικά στην ηδονή του ταξιδιού. Αλλά το τρένο, ερήμην της, τρέχει κατ’ ευθείαν προς τον νέο Μεσαίωνα, που τον ζούμε ήδη, χωρίς να μπορούμε – ακριβώς επειδή τον ζούμε– και να τον φανταστούμε. Ο κόσμος έχει κόψει εισιτήριο με αυτό, λένε εκείνοι που σκέπτονται μακροπρόθεσμα.
«Η Αμερική αναμφίβολα συνεχίζει να πραγματοποιεί το μεγαλύτερο σόου στον πλανήτη. Μπορεί να είναι βάρβαρη, αδιάφορη, περιφρονητική και ανηλεής, αλλά είναι επίσης πολύ έξυπνη. Σαν καλός έμπορος, ενδιαφέρεται για το δικό της συμφέρον και το πιο ευπώλητο αγαθό της είναι ο αυτοθαυμασμός της. Είναι νικήτρια», έγραφε ο Χάρολντ Πίντερ. Γι’ αυτό ζητείται από τον αμερικανικό λαό να εμπιστευτεί τον πρόεδρό του και τις πράξεις που αυτός πρόκειται να αναλάβει για λογαριασμό του.
Εννοείται ότι γνωρίζοντας καλά πως ο χρόνος είναι χρήμα, ήδη έχει αναλάβει δράση.
ΥΓ1.: «Για να χαρακτηριστεί κάτι γκροτέσκο, πρέπει να προσφέρει τρία είδη αντιδράσεων: το γέλιο, την απέχθεια και τον τρόμο» (Geoffrey Harpham: Για τις βασικές αρχές του Γκροτέσκο).
ΥΓ2.: Συμπτωματικά, την ημέρα της ορκωμοσίας (20 Ιανουαρίου), η άλλη Αμερική τιμούσε τη μνήμη του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. «Ορισμένες συμπτώσεις πρέπει να ντρέπονται» (Οδυσσέας Ελύτης).
ΒΙΒΗ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ
Οι Αρχαίοι είχαν «ψηφιακό» τηλέγραφο
Κύριε διευθυντά,
Στο εξαίρετο ενδέκατο τεύχος των «Σελίδων Ιστορίας», ο λαμπρός καθηγητής Τ. Τύμπας αναφέρεται στην υπό Πολυβίου περιγραφή αρχαίων τηλεπικοινωνιών μέσω πυρσών, παραθέτει δε και μια σχετική γαλλική γκραβούρα (σελ. 55).
Επιτρέψτε μου να προσθέσω μια μικρή (αλλά σημαντική νομίζω) λεπτομέρεια. Το απεικονιζόμενο σύστημα τηλεπικοινωνίας είναι πιθανότατα το πρώτο «ψηφιακό» σύστημα στην Ιστορία: Ολα τα παλαιότερα συστήματα πυρσών, απ’ τους προϊστορικούς χρόνους κι ύστερα, μεταδίδουν λίγα μόνον (πάντοτε προσυμφωνημένα) μηνύματα, οι δε διάφοροι υδραυλικοί τηλέγραφοι των Αρχαίων μπορούσαν να μεταδώσουν μεγαλύτερο μεν πλήθος μηνυμάτων – και πάλι όμως προσυμφωνημένο.
Ο Πολύβιος (Ιστορίαι Ι΄, 43 έως και 46) συστηματικώς περιγράφει τις εξελίξεις αυτών των τεχνικών, για να φθάσει μέχρι την επαναστατική «επινόηση» των Κλεοξένου και Δημοκλείτου (περί το 200 π.χ.). Μέσω αυτής, μπορείτε να μεταδώσετε οποιοδήποτε γραπτό περιεχόμενο, οποιουδήποτε περιεχομένου! Ιδού το σύστημα: Το ελληνικό αλφάβητο διατάσσεται σε μια μήτρα με 5 αράδες, η καθεμιά των οποίων περιέχει 5 γράμματα (πλην της τελευταίας που έχει 4). Ετσι διαμορφώνεται ένα καρτεσιανό σύστημα: Το κάθε γράμμα μπορεί να παρασταθεί με ένα ζεύγος αριθμών: με τον αριθμό της αράδας όπου βρίσκεται, και με τον αριθμό της θέσης που κατέχει μέσα στην αράδα. Π.χ. το γράμμα γάμμα παρίσταται με το ζεύγος (1,3), δηλώνεται δε με έναν πυρσό αριστερά και τρεις πυρσούς δεξιά – όπως στην γκραβούρα που δημοσιεύθηκε. Αναλόγως, το γράμμα ωμέγα παρίσταται ως (5,4). Η πραγμάτωση του συστήματος χρειάζεται έναν τοίχο αριστερά και έναν τοίχο δεξιά, στον καθένα των οποίων μπορεί να αναρτήσουμε έναν έως πέντε πυρσούς. Εάν ο Σ. Μορς είχε διαβάσει Πολύβιον, θα είχε πιθανώς εφαρμόσει το σύστημα του Κλεοξένου...
Θ. Π. ΤΑΣΙΟΣ
Πεντέλη
Οι Λουδίτες, ο Μαρξ και η τεχνολογία
Οι Λουδίτες, ο Μαρξ και η τεχνολογία
Κύριε διευθυντά,
Οκ. Ηλίας Μαγκλίνης αφιέρωσε μια σειρά άρθρων του στην «Καθημερινή» για τους Λουδίτες, με αφορμή σχετικό βιβλίο του Γκάβιν Μιούλερ. Θα ήθελα να προσθέσω και μία άλλη οπτική στο θέμα αυτό:
Ο Ε. Π. Τόμσον αναφερόμενος στο βιβλίο του «Η συγκρότηση της αγγλικής εργατικής τάξης» (Πολιτιστικό Ιδρυμα Ομίλου Πειραιώς, 2018) στους Λουδίτες, δηλαδή το κίνημα της καταστροφής των μηχανών που φούντωσε τον 19ο αιώνα, πρώτα στην Αγγλία και μετά στις άλλες χώρες όπου είχε φθάσει η βιομηχανική επανάσταση, γράφει ότι η αντίστασή τους στην έλευση της τεχνολογίας και του καπιταλισμού της αγοράς ήταν στραμμένη στο μέλλον.
Διότι, σύμφωνα με τον Τόμσον, η οργή των Λουδιτών ενάντια στο σύστημα δεν αποτελούσε έκφραση αντιτεχνολογικής προκατάληψης. Είχαν τοποθετηθεί υπέρ της εισαγωγής σύγχρονων μηχανών, εκεί που αυτές έφερναν, με τη μείωση της σωματικής προσπάθειας, του μόχθου και της υποταγής, βελτίωση των συνθηκών της εργασίας τους. Εσπαγαν τις μηχανές εκεί που αυτές έμπαιναν στο εργοστάσιο για να μειώσουν τους μισθούς τους και να μετατρέψουν την εργασία σε μορφή δουλείας από μέσον αυτοπραγμάτωσης. Παλαιότερα ο Μαρξ θεωρούσε ότι η καταστροφή των μηχανών από τους Λουδίτες ήταν μια ανώριμη μορφή αγώνα, διότι αλλού θα έπρεπε να στρέψουν την οργή τους. Εγραφε: «Χρειάζεται χρόνος και εμπειρία πριν οι εργάτες, αφού θα έχουν μάθει να ξεχωρίζουν ανάμεσα στη μηχανή και στην καπιταλιστική της χρήση, να κατευθύνουν τις επιθέσεις τους, όχι ενάντια στο υλικό μέσο παραγωγής, αλλά ενάντια στον κοινωνικό τρόπο εκμετάλλευσης».
Για να προσθέσει: «Σε κάθε περίπτωση εχθρός είναι το κοινωνικό σύστημα και όχι τα μέσα που χρησιμοποιεί... Ο καπιταλισμός ήταν που είχε στρέψει τις μηχανές εναντίον των ανθρώπων».
Η διαφορά αξιοποίησης της τεχνολογίας στον καπιταλισμό και στον σοσιαλισμό είναι ουσιώδης. Ο καπιταλισμός, σύμφωνα με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, μετατρέπει την τεχνολογία σε φετίχ της καταδίκης αντί να την κάνει κλειδί της ευτυχίας, αξιοποιώντας τις δυνατότητές της. Μετατρέπει κάθε τεχνική και επιστημονική πρόοδο σε κοινωνική οπισθοδρόμηση. Ο Μαρκούζε μάλιστα διακήρυσσε το προφανές: Δηλαδή ότι με την αξιοποίηση της τεχνολογίας θα μπορούσαμε να πάμε από την επιστήμη στην ουτοπία του σοσιαλισμού.
Βιώνουμε σήμερα παράλληλες εποχές.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΚΡΟΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ
Οκ. Ηλίας Μαγκλίνης αφιέρωσε μια σειρά άρθρων του στην «Καθημερινή» για τους Λουδίτες, με αφορμή σχετικό βιβλίο του Γκάβιν Μιούλερ. Θα ήθελα να προσθέσω και μία άλλη οπτική στο θέμα αυτό:
Ο Ε. Π. Τόμσον αναφερόμενος στο βιβλίο του «Η συγκρότηση της αγγλικής εργατικής τάξης» (Πολιτιστικό Ιδρυμα Ομίλου Πειραιώς, 2018) στους Λουδίτες, δηλαδή το κίνημα της καταστροφής των μηχανών που φούντωσε τον 19ο αιώνα, πρώτα στην Αγγλία και μετά στις άλλες χώρες όπου είχε φθάσει η βιομηχανική επανάσταση, γράφει ότι η αντίστασή τους στην έλευση της τεχνολογίας και του καπιταλισμού της αγοράς ήταν στραμμένη στο μέλλον.
Διότι, σύμφωνα με τον Τόμσον, η οργή των Λουδιτών ενάντια στο σύστημα δεν αποτελούσε έκφραση αντιτεχνολογικής προκατάληψης. Είχαν τοποθετηθεί υπέρ της εισαγωγής σύγχρονων μηχανών, εκεί που αυτές έφερναν, με τη μείωση της σωματικής προσπάθειας, του μόχθου και της υποταγής, βελτίωση των συνθηκών της εργασίας τους. Εσπαγαν τις μηχανές εκεί που αυτές έμπαιναν στο εργοστάσιο για να μειώσουν τους μισθούς τους και να μετατρέψουν την εργασία σε μορφή δουλείας από μέσον αυτοπραγμάτωσης. Παλαιότερα ο Μαρξ θεωρούσε ότι η καταστροφή των μηχανών από τους Λουδίτες ήταν μια ανώριμη μορφή αγώνα, διότι αλλού θα έπρεπε να στρέψουν την οργή τους. Εγραφε: «Χρειάζεται χρόνος και εμπειρία πριν οι εργάτες, αφού θα έχουν μάθει να ξεχωρίζουν ανάμεσα στη μηχανή και στην καπιταλιστική της χρήση, να κατευθύνουν τις επιθέσεις τους, όχι ενάντια στο υλικό μέσο παραγωγής, αλλά ενάντια στον κοινωνικό τρόπο εκμετάλλευσης».
Για να προσθέσει: «Σε κάθε περίπτωση εχθρός είναι το κοινωνικό σύστημα και όχι τα μέσα που χρησιμοποιεί... Ο καπιταλισμός ήταν που είχε στρέψει τις μηχανές εναντίον των ανθρώπων».
Η διαφορά αξιοποίησης της τεχνολογίας στον καπιταλισμό και στον σοσιαλισμό είναι ουσιώδης. Ο καπιταλισμός, σύμφωνα με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, μετατρέπει την τεχνολογία σε φετίχ της καταδίκης αντί να την κάνει κλειδί της ευτυχίας, αξιοποιώντας τις δυνατότητές της. Μετατρέπει κάθε τεχνική και επιστημονική πρόοδο σε κοινωνική οπισθοδρόμηση. Ο Μαρκούζε μάλιστα διακήρυσσε το προφανές: Δηλαδή ότι με την αξιοποίηση της τεχνολογίας θα μπορούσαμε να πάμε από την επιστήμη στην ουτοπία του σοσιαλισμού.
Βιώνουμε σήμερα παράλληλες εποχές.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΚΡΟΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ
Πολιτικός Μηχανικός Αλεξανδρούπολη
FBI ή ΔΑΟΕ; Ψηφίστε τώρα
Κύριε διευθυντά,
Εσχάτως αποκτήσαμε το ελληνικό FBI και μάλιστα χωρίς εισαγωγικά. Ατόφιο FBI (Federal Bureau of Investigation)!!!
Και να: «Χειροπέδες σε γιατρούς από το ελληνικό FBI» και να: «Μεγάλη επιχείρηση του ελληνικού FBI, με συλλήψεις γιατρών» και να: «Χειροπέδες σε έξι άτομα από το ελληνικό FBI για παράνομες συνταγογραφήσεις» και να... και να...
Τριάντα πέντε τουλάχιστον ιστότοποι στο Διαδίκτυο αναφέρονται στο ελληνικό FBI. Μεταξύ αυτών και ο ιστότοπος του υπουργείου Εσωτερικών: https:// www.aftodioikisi.gr. τo οποίο αναφέρει στον τίτλο της είδησης: «Ελληνικό FBI: Σε εξέλιξη επιχείρηση για παράνομες συνταγογραφήσεις. Εξι συλλήψεις».
Και ερωτώ, γιατί FBI και όχι Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος (ΔΑΟΕ); Η απάντηση είναι απλή. Το FBI είναι πιο εύηχο και μεγαλοπρεπέστερο. Το είπαν δημοσιογράφοι, φάνηκε εντυπωσιακό, φαίνεται ότι κολακεύτηκαν πολιτική και υπηρεσιακή ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ., άλλο ΔΑΟΕ άλλο FBI, και το αποδέχτηκαν και το αφήνουν να κυκλοφορεί ώστε στο τέλος να καθιερωθεί.
Τώρα τι σχέση έχει το FBI με τη ΔΑΟΕ είναι δευτερεύουσας σημασίας. Σημασία έχει η υπερβολή, η αυταρέσκεια, η φιγούρα, ο εντυπωσιασμός, η μεγαλοπρέπεια και σ’ αυτά, είμαστε πρώτοι. Ο ΟΣΕ άλλαξε τον λογότυπο και έγινε ΟSΕ και νόμισε ότι εξευρωπαΐστηκε, τρομάρα του. Η ΔΑΟΕ έγινε ελληνικό FBI και το οργανωμένο έγκλημα αρχίζει να τρέμει στο άκουσμα και μόνο του FBI. Να δουλέψει σωστά, επαγγελματικά και οργανωμένα η ΔΑΟΕ χρειάζεται, για να έχει επιτυχίες. Δεν χρειάζεται το ελληνικό FBI.
FBI ή ΔΑΟΕ; Ψηφίστε τώρα
Κύριε διευθυντά,
Εσχάτως αποκτήσαμε το ελληνικό FBI και μάλιστα χωρίς εισαγωγικά. Ατόφιο FBI (Federal Bureau of Investigation)!!!
Και να: «Χειροπέδες σε γιατρούς από το ελληνικό FBI» και να: «Μεγάλη επιχείρηση του ελληνικού FBI, με συλλήψεις γιατρών» και να: «Χειροπέδες σε έξι άτομα από το ελληνικό FBI για παράνομες συνταγογραφήσεις» και να... και να...
Τριάντα πέντε τουλάχιστον ιστότοποι στο Διαδίκτυο αναφέρονται στο ελληνικό FBI. Μεταξύ αυτών και ο ιστότοπος του υπουργείου Εσωτερικών: https:// www.aftodioikisi.gr. τo οποίο αναφέρει στον τίτλο της είδησης: «Ελληνικό FBI: Σε εξέλιξη επιχείρηση για παράνομες συνταγογραφήσεις. Εξι συλλήψεις».
Και ερωτώ, γιατί FBI και όχι Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος (ΔΑΟΕ); Η απάντηση είναι απλή. Το FBI είναι πιο εύηχο και μεγαλοπρεπέστερο. Το είπαν δημοσιογράφοι, φάνηκε εντυπωσιακό, φαίνεται ότι κολακεύτηκαν πολιτική και υπηρεσιακή ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ., άλλο ΔΑΟΕ άλλο FBI, και το αποδέχτηκαν και το αφήνουν να κυκλοφορεί ώστε στο τέλος να καθιερωθεί.
Τώρα τι σχέση έχει το FBI με τη ΔΑΟΕ είναι δευτερεύουσας σημασίας. Σημασία έχει η υπερβολή, η αυταρέσκεια, η φιγούρα, ο εντυπωσιασμός, η μεγαλοπρέπεια και σ’ αυτά, είμαστε πρώτοι. Ο ΟΣΕ άλλαξε τον λογότυπο και έγινε ΟSΕ και νόμισε ότι εξευρωπαΐστηκε, τρομάρα του. Η ΔΑΟΕ έγινε ελληνικό FBI και το οργανωμένο έγκλημα αρχίζει να τρέμει στο άκουσμα και μόνο του FBI. Να δουλέψει σωστά, επαγγελματικά και οργανωμένα η ΔΑΟΕ χρειάζεται, για να έχει επιτυχίες. Δεν χρειάζεται το ελληνικό FBI.
ΜΑΤΘΑΙΟΣ Μ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Πλοίαρχος Π.Ν. ε.α.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου