Τό ιδιαίτερο ενδιαφέρον τής Ούάσιγκτων γιά τό Πατριαρχείο αντανακλάται στή θερμή υποδοχή, μέ τιμές αρχηγού θρησκείας, πού έπιδαψίλευσαν οί αρχές τών ΗΠΑ οτήν πατριαρχική αποστολή. Πα­ρουσία 4000 ομογενών σέ δεξίωση πού παρατέθηκε προς τιμή τού Πα­τριάρχη στην Ούάσιγκτων, ό Αμε­ρικανός Πρόεδρος George Bush εκφράστηκε μέ λόγια θαυμασμού γιά τόν Δημήτριο καί υπογράμμι­σε ανεπιφύλακτα τόν οικουμενι­κό του ρόλο. Στον ρόλο αύτό είχε τήν ευκαιρία νά επανέλθει ό Αμε­ρικανός Πρόεδρος σέ συνάντηση του μέ τόν Δημήτριο στον Λευκό Οίκοστίς 13 Ιουλίου 1990.Όχι μό­νο δέχθηκε ό George Bush τήν πα­τριαρχική αποστολή στό Oval Office, αλλά απευθυνόμενος στους δημο­σιογράφους ενώπιον τού Πατριάρ­χη στον Κήπο τών Ρόδων υπογράμ­μισε τόν οικουμενικό ρόλο τού Πα­τριαρχείου στον μεταψυχροπο­λεμικό κόσμο καί αποκάλεσε τόν Δημήτριο «πνευματικό ηγέτη τών 250 εκατομμυρίων Ορθοδόξων σέ ολόκληρο τόν κόσμο»....

Από την "ΕΣΤΙΑ"

"ΕΣΤΙΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 08-09/07/17

Εδώ Κωνσταντινούπολις

Η "πρώτη" Οικουμενικού Πατριάρχη στις ΗΠΑ

Του Πρέσβεως Αλέξη Αλεξανδρή

ΜΙΑ άπό τίς σημαντικές διαστάσεις τής οικουμενικότητας τής  Εκκλη­σίας Κωνσταντινουπόλεως, στην όποία η πατριαρχική ηγεσία έδω­σε καί συνεχίζει νά δίνει προτεραιότητα, είναι ή σχέση τού Οικουμενι­κού Θρόνου μέ τους ελληνορθόδο­ξους τής Διασποράς. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1920. τό Οικου­μενικό Πατριαρχείο έθεσε σέ νέα βάση τή δομική οργάνωση καί σύ­σταση αρχιεπισκοπών στην Αμερι­κή, Ευρώπη, Ασία καί Αυστραλία, σύμφωνα μέ τούς Ιερούς Κανόνες καί τό Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Έκτοτε τό Οικουμενικό Πατριαρχείο συ­γκρότησε σταδιακά ένα ευρύτα­το δίκτυο διοικητικής οργάνωσης των επτά καί πλέον εκατομμυρίων Ελληνορθόδοξων του εξωτερικού.

Ή Ιδρυση τής Αρχιεπισκοπής Βορείου καί Νοτίου Αμερικής για τήν κάλυψη των θρησκευτικών αναγκών του διαρκώς αυξανόμε­νου Ορθόδοξου ποιμνίου τής Αμε­ρικής χρονολογείται τό 1922, μιά δύσκολη περίοδο. Οταν ή κλυδωνιζόμενη από τά πολιτικά καί εκκλη­σιαστικά πάθη ομογένεια είχε χω­ριστεί σέ δυο στρατόπεδα, των βενιζελικών καί τών βασιλικών, μέ τόν πρώτο Αρχιεπίσκοπο Αλέξανδρο νά υποστηρίζεται μόνο άπό τή φιλοβενιζελική παράταξη. Η οδυνη­ρή αυτή κατάσταση διχασμού τής ομογένειας άρχισε νά βελτιώνεται το 1930, όταν στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο τοποθετήθηκε από τό Φανά­ρι ό Μητροπολίτης Κερκύρας Αθηναγόρας Σπύρου. Κατά τή διάρκεια τής ποιμαντορίας του (1931-1948). ό Αθηναγόρας οργάνωσε τις ελλη­νικές κοινότητες τών Ηνωμένων Πολιτειών σέ μιά συμπαγή καί δρα­στήρια παροικία δημιουργώντας τις προϋποθέσεις γιά τήν ανοδική πο­ρεία τής έκεί ομογένειας.

Τό έδαφος υπήρξε πρόσφο­ρο, καθώς οί Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πάντα ταχθεί ευνοϊκά προς τό Φανάρι καί τήν ελληνορθόδοξη Εκκλησία, όπως φάνηκε κατά τή δι­άρκεια τών διαπραγματεύσεων στή Λωζάννη (1922-1923), όταν στήρι­ξαν σθεναρά τή διατήρηση τού Οικουμενικού Πατριαρχείου στήν Ιστορική του έδρα καί αντέδρα­σαν έντονα στην τουρκική αξίωση γιά τήν απομάκρυνση του άπό τήν Τουρκία. Τό ένδιαφέρον τής Ουάσιγκτων γιάτό Φανάρι ενισχύθηκε επί προεδριών Roosevelt-Truman καί ουσιαστικά με άμερικανική πρω­τοβουλία ό Αρχιεπίσκοπος Αθήναγόρας αναδείχθηκε Οικουμενικός Πατριάρχης εν μέσω Ψυχρού Πολέ­μου τό 1948.

Άν καί ό Αθηναγόρας έθεσε τίς βάσεις γιά μιά ισχυρή  ελληνοαμε­ρικανική κοινότητα, ήταν ό Ίμβριος στην καταγωγή, Ιάκωβος Κουκούζης πού μετέτρεψε τήν 'Ελληνορ­θόδοξη Αρχιεπισκοπή της Αμερικής στην μεγαλύτερη καί ισχυρότερη επαρχία τού Πατριαρχείου, προσ­δίδοντας της σημαντικό κύρος καί δύναμη στίς Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τη διάρκεια των 37 χρόνων υπηρεσίας του ώς Αρχιεπισκόπου Αμε­ρικής (1959-1996), ό Ιάκωβος εξε­λίχθηκε σέ ηγετική φυσιογνωμία τής Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας. Μέ δεδομένη τή σχέση τού Φανα­ριού μέ τήν ισχυρή Αρχιεπισκοπή Αμερικής, ή Τουρκία δέν κατάφε­ρε νά προβεί στή βίαιη απομάκρυν­ση τού Οικουμενικού Πατριαρχείου άπό τήν Κωνσταντινούπολη, ιδιαί­τερα τήν περίοδο 1964-1966, όταν ή Άγκυρα φαίνεται ότι έξέταζε σοβα­ρά τήν έξωσή του. Κατά τή διάρκεια τής θητείας του στήν Αρχιεπισκο­πή Αμερικής, ό Ιάκωβος προασπί­στηκε μέ σθένος τά δικαιώματα τού Οικουμενικού Πατριαρχείου καί κα­τήγγειλε συστηματικά τήν καταπίε­ση τού Ελληνισμού τής Κωνσταντι­νούπολης, Ίμβρου καί Τενέδου άπό τό τουρκικό Κράτος. Γιά τή δράση του αυτή ή Άγκυρα όχι μόνο τού αφαίρεσε τήν τουρκική ιθαγένεια απαγορεύοντας του τήν είσοδο στην Τουρκία, αλλά άσκησε έντονη πίεση στον Πατριάρχη Αθηναγόρα γιά τήν απομάκρυνση τού Ιακώ­βου άπό τήν Αμερική, χωρίς ωστό­σο επιτυχία. Άλλωστε, τήν εποχή εκείνη τό κύρος τού Αρχιεπισκόπου Ιακώβου είχε αυξηθεί κατακόρυφα, καθώς είχε ταυτιστεί μέ τό κίνημα κατά τών έθνοφυλετικών διακρίσε­ων στις Η.Π.Α. καί συμμετείχε
ενερ­γά στον αγώνα τού Martin Luther King γιά τόν σεβασμό τών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αμερική.

Ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος είχε καλλιεργήσει φιλικές σχέσεις μέ τήν ηγεσία τού Ρεπουμπλικανι­κού Κόμματος αποκτώντας προσβάσεις στό Λευκό Οίκο κατά τήν περίοδο τών Προέδρων Reagan καί Bush. Τήν περίοδο αυτή εντατικο­ποιήθηκαν οί διακριτικές διπλωμα­τικές παρεμβάσεις τών Ήνωμένων Πολιτειών υπέρ τού Πατριαρχείου, καί τό 1986 εδόθη άπό τις τουρκι­κές αρχές ή άδεια ανοικοδόμη­σης τού πατριαρχικού μεγάρου τό όποίο είχε καταστραφεί σέ πυρκα­γιά τό 1941.

Μέ τήν πτώση τού κομμουνι­σμού στην Ανατολική Ευρώπη, ή στρατηγική σημασία τού Οικουμε­νικού Πατριαρχείου στον πνευμα­τικό καί έκκλησιαστικόχώρο αυξή­θηκε σέ μεγάλοβαθμό. Ή αμερικα­νική πλευρά διατύπωνε επισήμως καί ανεπιφύλακτα πλέον ότι ανα­γνώριζε τήν Εκκλησία τής Κωνστα­ντινούπολης ώς Οικουμενικό Πα­τριαρχείο καί τόν Οικουμενικό Πα­τριάρχη ώς πνευματικό ηγέτη τών 250 εκατομμυρίων Ορθοδόξων Χρι­στιανών. Ή ιδιότητα αυτή τού Πα­τριάρχη καί ή πνευματική απήχηση τού Φαναριού επιβεβαιώθηκε μέ τόν πιό έπίσημο τρόπο κατά τήν πε­ριοδεία τού Δημητρίου Α' στίς ΗΠΑ άπό τίς 2 έως 29 Ιουλίου 1990. Αυτή ήταν, επίσης, ή πρώτη πανηγυρική επίσκεψη Οικουμενικού Πατριάρ­χη στον Νέο Κόσμο. Οικοδεσπότης καί διοργανωτής τού πολύπτυχου προγράμματος τής πατριαρχικής επίσκεψης ήταν ό Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ιάκωβος, ό όποίος όχι μό­νο κατάφερε να κινητοποιήσει τήν ομογένεια άλλα καί νά προβάλει μέ αποτελεσματικότητα το Φανάρι καί τήν προσωπικότητα τού Δημη­τρίου στίς Η.ΠΑ. εξασφαλίζοντας στην πατριαρχική αποστολή ευρεία δημοσιότητα καί επαφές μέ υψηλά ιστάμενες πολιτικές καί θρησκευτι­κές προσωπικότητες.

Τό ιδιαίτερο ενδιαφέρον τής Ούάσιγκτων γιά τό Πατριαρχείο αντανακλάται στή θερμή υποδοχή, μέ τιμές αρχηγού θρησκείας, πού έπιδαψίλευσαν οί αρχές τών ΗΠΑ οτήν πατριαρχική αποστολή.
Πα­ρουσία 4000 ομογενών σέ δεξίωση πού παρατέθηκε προς τιμή τού Πα­τριάρχη στην Ούάσιγκτων, ό Αμε­ρικανός Πρόεδρος George Bush εκφράστηκε μέ λόγια θαυμασμού γιά τόν Δημήτριο καί υπογράμμι­σε ανεπιφύλακτα τόν οικουμενι­κό του ρόλο. Στον ρόλο αύτό είχε τήν ευκαιρία νά επανέλθει ό Αμε­ρικανός Πρόεδρος σέ συνάντηση του μέ τόν Δημήτριο στον Λευκό Οίκοστίς 13 Ιουλίου 1990.Όχι μό­νο δέχθηκε ό George Bush τήν πα­τριαρχική αποστολή στό Oval Office, αλλά απευθυνόμενος στους δημο­σιογράφους ενώπιον τού Πατριάρ­χη στον Κήπο τών Ρόδων υπογράμ­μισε τόν οικουμενικό ρόλο τού Πα­τριαρχείου στον μεταψυχροπο­λεμικό κόσμο καί αποκάλεσε τόν Δημήτριο «πνευματικό ηγέτη τών 250 εκατομμυρίων Ορθοδόξων σέ ολόκληρο τόν κόσμο».

Ή αναφορά τού Αμερικανού Προέδρου στή συμβολή τού Φα­ναρίου προς τήν «αναγέννηση τής Ανατολικής Ευρώπης» έδωσε τό στίγμα τής πολιτικής τών Η.Π.Α. στό θέμα τού Πατριαρχείου.Έκτο­τε ή Ούάσιγκτων υποστηρίζει στα­θερά τή συσπείρωση ιών Ορθο­δόξων Εκκλησιών τής Ανατολικής Ευρώπης καί Μέσης Ανατολής γύ­ρω άπό ένα αναβαθμισμένο Οικου­μενικό Πατριαρχείο, σέ συνεργασία καί σύμπνοια μέ τά επιμέρους Πα­τριαρχεία καί Αυτοκέφαλες Εκκλη­σίες. Εξάλλου, σέ μιά περίοδο κα­τά τήν οποία αύξάνεταιή επιρροή τής Ρωσσικής Εκκλησίας, οί Η.Π Α. καθιστούν σαφές ότι αναγνωρίζουν πλήρως τό κανονικό καί ιστορικό προβάδισμα τού Οικουμενικού
Πα­τριαρχείου, τό ποίμνιο τού οποίου, στήν πλειοψηφία του. είναι Ορθό­δοξοι Αμερικανοί πολίτες.

Ή ιστορική επίσκεψη τού Δη­μητρίου στίς ΗΠΑ καί δή ή απόδο­ση άπό τά πιό επίσημα αμερικανι­κά χείλη στον Οικουμενικό Πατρι­άρχη τής ταυτότητας τού πνευμα­τικού ηγέτη όλης τής Ορθοδοξίας, πυροδότησε τήν λυσσαλέα αντί­δραση τών εθνικιστικών-ισλαμικών κύκλων καί τή δυσαρέσκεια ιού πο­λιτικού κόσμου τής Τουρκίας, μέ μόνη ίσως τήν εξαίρεση ιού πανί­σχυρου τότε Προέδρου τής Δημο­κρατίας Turgut Ozal μέ αποτέλεσμα ή Άγκυρα τελικά, έστωκαί σιωπη­ρά, νά συμβιβαστεί μέ τήν γενική αποδοχή τού Πατριάρχη ώς οικου­μενικού στό εξωτερικό.

Μπορούμε νά πούμε ότι μέ 535 ενορίες καί πιστούς πού υπολογί­ζονται μεταξύ 2 καί 3 εκατομμυρί­ων, ή Αρχιεπισκοπή Αμερικής, ή τέταρτη στή σειρά αναγνωρισμένη θρησκευτικό-εκκλησιαστική αρχή τών Η.Π.Α. (μετά τήν Προτεστα­ντική, Καθολική καί Εβραϊκή),  Συνιστά σήμερα τή μεγαλύτερη έγγύησηγιά τήν διεθνή άκτινοβολία τού Οικουμενικού Πατριαρχείου.Άν γιά τό Πατριαρχείο ή Βόρειος Αμερική αποτελεί τήν πραγματική πολιτική του δύναμη, γιά τήν ομογένεια ή σχέση της μέ τό Φανάρι πρέπει νά θεωρηθεί ο ουσιαστικός ομφάλι­ος λώρος μέ τήν παράδοση καί τήν έθνοθρησκευτική της κληρονο­μιά. Εξάλλου, τό αύξανόμενο κοι­νωνικοοικονομικό κύρος καί ή πο­λιτική ανάδυση τών έλληνοαμερικανών προσφέρει, διαχρονικά, στό Φανάρι μιά υπολογίσιμη πρόσβαση στά κέντρα αποφάσεων τής Ούάσι­γκτων. Οδραστήριος καί χαρισμα­τικός Πατριάρχης Βορθολομαίος επισκέπτεται σέ τακτά χρονικά δι­αστήματα τίς Η.Π.Α. καί επικοινω­νεί άμεσα μέ τό έκεί ποίμνιό του. Οί δέ αμερικανοί πρόεδροι Clinton -Bush - Obama στίς συνομιλίες τους μέ τους Τούρκους ομολόγους τους θέτουν πάντα τά ανοικτά ζητήματα τού Φαναριού καί δή τό πρόβλημα τής έπαναλειτουργίας τής θεολο­γικής Σχολής Χάλκης.

Αλλά καί γενικώτερα. ή ιστο­ρική πατριαρχική περιοδεία στίς Ηνωμένες Πολιτείες, πρίν ακριβώς 27 χρόνια, αποτελεί ορόσημο στήν εντατικοποίηση καί συστηματικοποίηση τών επαφών καί τής
επικοι­νωνίας μεταξύ τού Οικουμενικού Πατριαρχείου καί τών Μητροπόλε­ων του στό εξωτερικό. Οί σχέσεις αυτές τέθηκαν σέ νέο πλαίσο, όταν στά τέλη Αυγούστου τού 1992, ό Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθο­λομαίος, πού είχε συμβάλει ποικι­λοτρόπως οτήν διοργάνωση καί τήν επιτυχία τής περιοδείας Δημητρί­ου στις Η.Π.Α., καθιέρωσε τόν θε­σμό τής σύναξης τής ιεραρχίας τού θρόνου στην Κωνσταντινούπολη, ή όποία επαναλαμβάνεται άνά διετία. Ο ισχυρότατος αυτός πνευματικός καί θεσμικός δεσμός ανάμεσα στό  Πατριαρχεϊο καί τό έλληνορθόδοξο στοιχείο τής Διασποράς, ειδικότε­ρα τής Αμερικής. συμβάλλει στή δι­ατήρηση της ξεχωριστής  έθνοθρησκευτικής ταυτότητας τών Αποδή­μων Ελληνορθόδοξων, οί όποιοι παραμένουν προσηλωμένοι στό Φανάρι. Εξίσου σημαντική γιά τήν ενότητα τής Ορθοδοξίας υπήρξε ή σύγκληση στό Φανάρι Tης Μείζο­νος καί Ύπερτελούς Συνόδου στις 30-31 Ιουλίου 1993, πρίν δηλαδή 24 χρόνια, πού είχε σάν στόχο νά κα­τοχυρώσει τήν αποκλειστική δικαι­οδοσία τού Οικουμενικού θρόνου στό χώρο τής Διασποράς καί συ­νεπώς νάσυσπειρώσει γύρω άπό τό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως τίς Ορθόδοξες Εκκλησίες.