"...Η συμβολή τής Ελλάδας στό ενερ­γειακό γεωπολιτικό πεδίο δεν μπορεί νά επικεντρώνεται μόνο στή διέλευση αγωγών άλλά πρέπει νά συμπεριλαμβάνει τήν πε­ραιτέρω αξιοποίηση του τερά­στιου δυναμικού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), μέτήν παράλληλη προώθηση διεθνών ηλεκτρικών διασυνδέσεων καί τήν εκμετάλλευση των όχι ευκα­ταφρόνητων εγχώριων κοιτα­σμάτων υδρογονανθράκων πού διαθέτει. Δυστυχώς όμως όλοι ανεξαι­ρέτως οι πολιτικοί μας ταγοί έδώ καί χρόνια αρέσκονται στό νά καλλιεργούν ένα κλίμα υπέρ μιας έωλης ίδέας, επαναλαμβάνο­ντας φράσεις κλισέ, περί δήθεν γεωπολιτικής αναβάθμισης τής Ελλάδας καί ανάδειξη της σέ μείζονα ενεργειακό κόμβο, όπου καί ή χώρα μας θά διαδραματί­ζει καθοριστικό ρόλο στό Ευρω­παϊκό ενεργειακό γίγνεσθαι Καί αυτή ή έμμονη παρά τις πατα­γώδεις αποτυχίες του παρελθό­ντος, όπως λ.χ. τό ναυάγιο του πετρελαιοαγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης..."

Από την "ΕΣΤΙΑ"

"ΕΣΤΙΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 18-19/03/17

To Σύνδρομο του Ενεργειακού Κόμβου

Του Κ.Ν. Σταμπολή*

ΜΕ ΔΕΔΟΜΕΝΗ τήν τεράστια ενεργειακή εξάρτηση τής χώ­ρας μας από εισαγωγές καυσί­μων, πού σύμφωνα μέ πρόσφα­τα στοιχεία τής Eurostat φτάνει τό 79%, αλλά και τήν ιδιαίτερη σημασία πού έχει ή ενέργεια γιά τήν οικονομία, θά περίμενε κα­νείς ότι θά αποτελούσε εθνική προτεραιότητα η μέ κάθε δυνα­τό τρόπο αξιοποίηση των εγχώ­ριων ενεργειακών πόρων στό πλαίσιο μιας μακρόχρονης ενερ­γειακής πολιτικής, πού δυστυχώς σήμερα είναι ανύπαρκτη. Αντίθε­τα, τά τελευταία 15 χρόνια προ­βάλλεται μετ' επιτάσεως η ανά­δειξη τής χώρας μας σέ μείζονα ενεργειακό κόμβο. Σύμφωνα δέ μέ τό ανωτέρω αφήγημα, η Ελλά­δα θά μπορούσε νά αναδειχθεί ως βασική ενεργειακή πύλη τής Ευρώπης, καί άρα νά διαδραμα­τίσει ουσιαστικό ρόλο στά Ευρω­παϊκά πράγματα, αφού έάν αξιο­ποιήσουμε σωστά τήν γεωγραφι­κή μας θέση, θά επιτύχουμε τήν διέλευση μέσω τών εδαφών μας αγωγών φυσικού αερίου αλλά και ηλεκτρικών διασυνδέσεων πού θα κατευθύνονται προς τίς ευρω­παϊκές αγορές, τροφοδοτώντας τες με μεγάλες ποσότητες  ενέρ­γειας, προερχόμενες κυρίως έξ Ανατολών.

Η λογική του «ενεργειακού κόμβου» προϋποθέτει ένα πλέγ­μα αγωγών, πού θά διασχίζουν οριζόντια καί εγκάρσια τήν χώ­ρα, καί αντιστοίχων υποβρύχιων ηλεκτρικών καλωδίων, πού θά καταστήσουν τήν Ελλάδα τήν ενεργειακή γέφυρα πού θά ενώ­νει Ανατολή μέ Δύση.Έτσι ή χώ­ρα μας θά παίζει στρατηγικό ρό­λο στην κατανομή, προώθηση καί διαχείριση ενεργειακών φορτίων. Μέ την πλέον ευφάνταστη πλευ­ρά του αφηγήματος, νά θέλει τήν χώρα νά κερδίζει πάρα πολ­λά χρήματα ώς διαμεσολαβη­τής χωρίς νά καταβάλλει ιδιαίτε­ρη προσπάθεια (δηλ. ή πρακτική τής ήσσονος προσπάθειας!). Χω­ρίς νά θέλουμε νά υποβαθμίσου­με τήν σοβαρή προσπάθεια πού όντως καταβάλλεται γιά τήν ενί­σχυση του περιφερειακού ρόλου της χώρας στό ενεργειακό γίγνε­σθαι μέσω μιας σειράς έργων (λ.χ του υπό κατασκευή αγωγού ΤΑΡ άλλά καί του υπό σχεδίαση δι­ασυνοριακού αγωγού ΙΒG, τής πλωτής μονάδας LNG στην Αλε­ξανδρούπολη, τοϋ άγωγοϋ East Med κλπ.)πιστεύουμε ότι αποτε­λεί λάθος στόχευση η ανάδειξη της χώρας μας ως μείζονος ενερ­γειακού κόμβου, καθότι αυτό δέν συμβάλλει σέ μία βιώσιμη ανά­πτυξη. Απεναντίας ή επιδίωξη νά καταστεί ή Ελλάδα χώρα διευκό­λυνσης (facilitator) ενέχει κινδύ­νους, άφού ουσιαστικά εξαρτάται άπό ένα μάλλον απρόβλεπτο γε­ωπολιτικό περίγυρο, πολύ περισ­σότερο δέ άφού δέν διαθέτει τά απαραίτητα γεωγραφικά προσό­ντα καί τεχνική υποδομή.

Εδώ τό προβάδισμα έχει αναμφισβήτητα η Τουρκία, όπου μέ μιά ματιά στό χάρτη ό καθέ­νας μπορεί ν' αντιληφθεί τό πυ­κνό πλέγμα αγωγών πετρελαί­ου καί φυσικού αερίου πού τήν διασχίζει άπ' άκρη σ' άκρη καί τήν καθίστα a priori τον ενεργεια­κό κόμβο τής ευρύτερης περι­οχής. Αφού μέσω Τουρκίας διέρχονται βασικοί εξαγωγικοί πε­τρελαϊκοί αγωγοί άπό Κασπία καί Μέση Ανατολή, αλλά καί αγω­γοί φυσικού αερίου άπό Ρωσία, Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία καί Ιράν, ένώ μέσω τών στενών τών Δαρ­δανελίων διέρχονται περί τά 3,0 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαί­ου τήν ήμέρα. Συνολικά μέσω Τουρκίας διακινείται σέ καθημε­ρινή βάση σχεδόν τό 4,0% του παγκόσμιου ένεργειακού εφο­διασμού. Αυτή είναι μιά πραγμα­τικότητα πού θά ισχύει κάτω άπό οποιαδήποτε πολιτική κατάστα­ση, τώρα καί γιά τά επόμενα πολ­λά χρόνια, πού θά πρέπει νά τήν αποδεχθεί άλλα καί νά τήν αξιο­λογήσει κατάλληλα τό Ελληνικό πολιτικό προσωπικό.

Ή έδραίωση τής Τουρκίας ώς βασικού ενεργειακού κόμβου δέν σημαίνει απαραίτητα ότι ή Ελλάδα δέν έχει θέση στις περι­φερειακές ενεργειακές διεργα­σίες, όπου ό ρόλος της δέν νο­είται σαφώς νά είναι αυτός ενός κομπάρσου. Αφού αυτή μπορεί νά συμβάλλει ουσιαστικά στην προώθηση, επέκταση καί διεύ­ρυνση τοϋ Νότιου Διαδρόμου αλλά καί τήν σύσταση καί λει­τουργία ενός περιφερειακού έμπορικού-χρηματοοικονομικού ενεργειακού κέντρου σέ συνδυ­ασμό μέ τήν λειτουργία του υπό σύσταση Ενεργειακού Χρηματι­στηρίου στην Αθήνα. Γιά αυτό, ή συμβολή τής Ελλάδας στό ενερ­γειακό γεωπολιτικό πεδίο δεν μπορεί νά επικεντρώνεται μόνο στή διέλευση αγωγών άλλά πρέπει νά συμπεριλαμβάνει τήν πε­ραιτέρω αξιοποίηση του τερά­στιου δυναμικού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), μέτήν παράλληλη προώθηση διεθνών ηλεκτρικών διασυνδέσεων καί τήν εκμετάλλευση των όχι ευκα­ταφρόνητων εγχώριων κοιτα­σμάτων υδρογονανθράκων πού διαθέτει.

Δυστυχώς όμως όλοι ανεξαι­ρέτως οι πολιτικοί μας ταγοί έδώ καί χρόνια αρέσκονται στό νά καλλιεργούν ένα κλίμα υπέρ μιας έωλης ίδέας, επαναλαμβάνο­ντας φράσεις κλισέ, περί δήθεν γεωπολιτικής αναβάθμισης τής Ελλάδας καί ανάδειξη της σέ μείζονα ενεργειακό κόμβο, όπου καί ή χώρα μας θά διαδραματί­ζει καθοριστικό ρόλο στό Ευρω­παϊκό ενεργειακό γίγνεσθαι Καί αυτή ή έμμονη παρά τις πατα­γώδεις αποτυχίες του παρελθό­ντος, όπως λ.χ. τό ναυάγιο του πετρελαιοαγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης. Μέ άλλα λό­για ή χώρα καί ιδιαίτερα τό πο­λιτικό προσωπικό πάσχουν άπό τό «σύνδρομο του ενεργειακού κόμβου», πιστεύοντας ότι μό­νο διά αυτού μπορεί ή χώρα νά προσελκύσει μεγάλες έπενδύσεις. Όμως ό εγκλωβισμός αυτός στην οπτασία του ενεργειακού κόμβου μάς εμποδίζει άπό τό νά σκεφτούμε νηφάλια, νά αξιολο­γήσουμε επαρκώς τό λανθάνον ενεργειακό δυναμικό τής χώρας καί να τό αξιοποιήσουμε προω­θώντας τις μεγάλες καί διαρκείς επενδύσεις πού
πραγμα τικά χρει­άζεται ή Ελλάδα.

*Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Ενέργειας ΝΑ Ευρώπης (ΙΕΝΕ) και Διευθυντής www.energia.gr