Από την "ΕΣΤΙΑ"
«Μαύρος Κύκνος»
Tου Α.Π. Δημόπουλου *
Ο «ΜΑΥΡΟΣ Κύκνος» άνατρέχει σέ μιά άποστροφή τού Γιουβενάλη: «rara avis in terris nigroque simillima cygno» («ένα σπάνιο πουλί στην γή, παρόμοιο μέ μαύρο κύκνο»), καί εκτοτε καθιερώθηκε ώς όρος δηλωτικός τού άπροσδόκητου. Αλλά γιά τίς όνάγκες τής σύγχρονης πολιτικής επιστήμης, ό όρος συνήθως συνδέεται μέ τόν Nassim Nicholas Taleb, του όποιου τό ομώνυμο βιβλίο «Μαύρος Κύκνος» έχει δικαίως χαρακτηρισθεϊ ένα άπό τά σημαντικότερα τών τελευταίων δεκαετιών, καί τό όποιο έπεξέτεινε στον χώρο τής πολιτικής τήν έρευνα γιά τούς «Μαύρους Κύκνους», δηλαδή τά άπροσδόκητα γεγονότα, όπως στην άρχή άναλύθηκαν στην λειτουργία τών χρηματαγορών.“Ετσι, «Μαύρος Κύκνος», μέ τήν πιό τεχνική αύτή έννοια, είναι ένα γεγονός στόν χώρο τής οικονομίας καί τής πολιτικής τό οποίο είναι άπροσδόκητο, μειζον στίς συνέπειες καί έπεξηγήσιμο έκ τών ύστερων. Τό Brexit, λ.χ., άποτελεΐ ένα τέτοιο γεγονός. Άπροσδόκητο. Μειζον. Καί έπεξηγήσιμο έκ τών ύστέρων - πράγμα πού συνήθως ύπονοεί κάποιο γνωστικό σφάλμα στην έκ τών προτέρων άδυναμία πρόβλεψής του.Έτσι, λοιπόν, μετά τό Brexit, ό όρος «Μαύρος Κύκνος» έπανήλθε στόν διεθνή Τύπο γιά τήν περίπτωση έκλογής τού Donald Trump στην Προεδρία τών ΗΠΑ.’Έ ναί, αύτός θά είναι ό πιό μαύρος άπό τούς Μαύρους Κύκνους.Όπως είπε ό ίδιος ό κ. Trump, ή έκλογή του θά ίσοδυναμεί μέ πέντε Brexit. Σίγουρα. Αλλά παρά τήν άπρσδόκητη τροπή πού πήραν τά πράγματα μετά τήν έπαναφορά τής έρευνας τού . FBI, καλό είναι νά θυμάται κανείς ότι οί Μαύροι Κύκνοι είναι όντως σπάνιοι.
Σέ άρθρο μου μέ τόν τίτλο «Οι άναλογίες Trump», πού δημοσιεύθηκε στήν «Εστία» στίς 04/08/2016, έγραφα μεταξύ άλλων: «[...] Γιά νά έκλεγεϊ ό κ. Trump θά πρέπει νά συγκεντρώσει έναν ορισμένο συνδυασμό Πολιτειών, καί ό έκλογικός χάρτης τό κάνει δύσκολο. Ό λόγος είναι ότι, άντίθετα μέ τήν έποχή τής έκλογής Reagan, πού όλα ήταν άνοιχτά, τήν τελευταία εικοσαετία οϊ ΗΠΑ έχουν πολιτικά άποκρυσταλλωθεΐ σέ μπλέ (δημοκρατικές) καί κόκκινες (ρεπούμπλικανικές) Πολιτείες, καί μόνο λίγες, ίσως δέκα κάθε φορά, Πολιτείες είναι ταλαντευόμενες καί τελικά κρίνουν τήν έκλογή.
Οι Πολιτείες αύτές είναι συνήθως οί λεγάμενες “μεσοδυτικές" Πολιτείες, δηλαδή Πολιτείες μέ άστικό καί ήμιαστικό πληθυσμό, άρκετές μειονότητες, μέ συγκριτικά νεανικό καί μέ ύψηλό μορφωτικό έπίπεδο άκροατήριο. Καί μπορεί ό κ. Trump νά προσελκύει στίς Πολιτείες αύτές τόν λευκό άνδρικό έργατικό πληθυσμό, πού έπλήγη άπό τήν παγκοσμιοποίηση καί τήν άποσάθρωση τής βιομηχανικής τους βάσης άπό τόν ξένο άνταγωνισμό, άλλά θά έχει όλους τούς άλλους έναντίον του. Πρακτικά, θά είναι, νομίζω, πολύ δύσκολο, νά νικήσει στίς Πολιτείες αύτές τόν συνδυασμό “όλων των άλλων”. Γυναϊκες, άπόφοιτοι κολλεγίου, ίσπανόφωνοι καί άφροαμερικανοί, άστικός πληθυσμός καί όλες οί άλλες μειονότητες θά συγκροτήσουν έναν πολύχρωμο συνασπισμό, πού θά είναι μοιραία μεγαλύτερος [...]».
Ακριβώς. Στήν πραγματικότητα, παρά τίς τελευταίες έξελίξεις, ή άμερικανική έκλογική γεωγραφία παραμένει έναντίον τού κ. Trump. Μάλιστα, έάν όντως δημιουργείται ρεύμα ύπέρ του, είναι πιό πιθανό νά τόν φέρει στήν ίδια κατάσταση πού έφερε τόν Αντιπρόεδρο Gore ή άμφίρροπη έκλογή τού 2000 παρά στόν Λευκό Οίκο. Δηλαδή μπορεί τό ρεύμα αύτό νά σημάνει ότι ό κ. Trump μπορεί, τελικά, νά έρθει πρώτος σέ ψήφους, άλλά δεύτερος σέ έκλέκτορες, καί, έπειδή ή Προεδρική έκλογή στίς ΗΠΑ είναι έμμεση, νά έκλεγεϊ ή κ. Clinton. Έάν τό ρεύμα αύτό άποδειχθεϊ τόσο φουσκωμένο ώστε νά καταλήξει στήν έκλογή του, τότε ό κ. Trump θά άποτελεΐ γνήσιο «Μαύρο Κύκνο», δηλαδή όχι μόνο ή έκλογή του θά είναι άπροσδόκητη καί θά έχει μείζονα σημασία, άλλά θά καθίσταται καί προφανές γιατί δέν κατέστη έκ τών προτέρων προβλέψιμη. Είναι τό σύνδρομο τής «σιωπηλής πλειοψηφίας», πού έξηγει τήν ύποτίμηση τής έκλογικής έπιρροής όλων τών φερόμενων ώς «άκραίων» πολιτικών δυνάμεων. Πολύ άπλά, οί φερόμενοι ιός άκραίοι φανερώνουν πιό δύσκολα τήν προτίμησή τους. Μέ άλλα λόγια, έάν ό κ. Trump έκλεγεϊ, είχε μάλλον έξ άρχής τήν πλειοψηφία, άλλά αύτή ήταν σιωπηλή. Πολύ σιωπηλή...
Άλλά τό σημαντικότερο ίσως στήν διεθνή άρθρογραφία περί «Μαύρου Κύκνου» είναι όχι αύτό, πού λέγεται άλλά αύτό πού δέν λέγεται. Ναί, έάν ό κ. Trump έκλεγεί, θά άποτελεί «Μαύρο Κύκνο». Άλλά θά άποτελεί «Μαύρο Κύκνο» άκόμα καί έάν δέν έκλεγεϊ. Μιά ήττα Trump δέν θά έχει τό άποτέλεσμα πού θά είχε μιά καταψήφιση, λ.χ., τού Brexit. Συνήθως ή άπόρριψη δημοψηφισματικού χαρακτήρα διλημμάτων έχει ώς άποτέλεσμα τήν μεσομακροπρόθεσμη άποδυνάμωση τού ήττώμενου σκέλους τού διλήμματος - θυμάται άραγε κανείς τό άλλοτε κραταιό κίνημα άνεξαρτησίας τού Κεμπέκ;Όμως ένα πρωτοεμφανιζόμενο πολιτικό κίνημα δέν έξαφανίζεται μέ τήν πρώτη του ήττα. Καί γιά όσους δέν τό έχουν καταλάβει, ό κ. Trump δημιούργησε ένα τέτοιο κίνημα γιατί αύτονόμήσε τήν πλειοψηφία τής βάσης τού Ρεπουμπλικανικοΰ Κόμματος, πού ταυτίσθηκε μέ τόν ίδιο καί όχι μέ τίς παραδοσιακές δομές. Όπως είπε όρθώς ό Πρόεδρος Obama, τό φαινόμενο Trump δέν συνιστά παρθενογένεση άλλά τήν συνέχεια μιας νοητής γραμμής, πού έκκινεί μέ τήν (άπροσδόκητη) έπιλογή τής Sarah Palin ώς ύποψήφιας Αντιπροέδρου τών Ρεπουμπλικανών τό 2008. Μέ άλλα λόγια, τό φαινόμενο ήρθε γιά νά μείνει. Έάν ό κ. Trump έκλεγεϊ, ό κόσμος θά άλλάξει. Άλλά άκόμα καί έάν δέν έκλεγεϊ, οί ΗΠΑ έχουν ήδη άλλάξει. Καί όταν άλλάζουν οί ΗΠΑ, άργά ή γρήγορα, άλλάζει καί ό κόσμος.
*Πολιτικός Επιστήμων, Πανεπ. Cambridge
 |
| "ΕΣΤΙΑ", 03/11/16 |
«Μαύρος Κύκνος»
Tου Α.Π. Δημόπουλου *
Ο «ΜΑΥΡΟΣ Κύκνος» άνατρέχει σέ μιά άποστροφή τού Γιουβενάλη: «rara avis in terris nigroque simillima cygno» («ένα σπάνιο πουλί στην γή, παρόμοιο μέ μαύρο κύκνο»), καί εκτοτε καθιερώθηκε ώς όρος δηλωτικός τού άπροσδόκητου. Αλλά γιά τίς όνάγκες τής σύγχρονης πολιτικής επιστήμης, ό όρος συνήθως συνδέεται μέ τόν Nassim Nicholas Taleb, του όποιου τό ομώνυμο βιβλίο «Μαύρος Κύκνος» έχει δικαίως χαρακτηρισθεϊ ένα άπό τά σημαντικότερα τών τελευταίων δεκαετιών, καί τό όποιο έπεξέτεινε στον χώρο τής πολιτικής τήν έρευνα γιά τούς «Μαύρους Κύκνους», δηλαδή τά άπροσδόκητα γεγονότα, όπως στην άρχή άναλύθηκαν στην λειτουργία τών χρηματαγορών.“Ετσι, «Μαύρος Κύκνος», μέ τήν πιό τεχνική αύτή έννοια, είναι ένα γεγονός στόν χώρο τής οικονομίας καί τής πολιτικής τό οποίο είναι άπροσδόκητο, μειζον στίς συνέπειες καί έπεξηγήσιμο έκ τών ύστερων. Τό Brexit, λ.χ., άποτελεΐ ένα τέτοιο γεγονός. Άπροσδόκητο. Μειζον. Καί έπεξηγήσιμο έκ τών ύστέρων - πράγμα πού συνήθως ύπονοεί κάποιο γνωστικό σφάλμα στην έκ τών προτέρων άδυναμία πρόβλεψής του.Έτσι, λοιπόν, μετά τό Brexit, ό όρος «Μαύρος Κύκνος» έπανήλθε στόν διεθνή Τύπο γιά τήν περίπτωση έκλογής τού Donald Trump στην Προεδρία τών ΗΠΑ.’Έ ναί, αύτός θά είναι ό πιό μαύρος άπό τούς Μαύρους Κύκνους.Όπως είπε ό ίδιος ό κ. Trump, ή έκλογή του θά ίσοδυναμεί μέ πέντε Brexit. Σίγουρα. Αλλά παρά τήν άπρσδόκητη τροπή πού πήραν τά πράγματα μετά τήν έπαναφορά τής έρευνας τού . FBI, καλό είναι νά θυμάται κανείς ότι οί Μαύροι Κύκνοι είναι όντως σπάνιοι.
Σέ άρθρο μου μέ τόν τίτλο «Οι άναλογίες Trump», πού δημοσιεύθηκε στήν «Εστία» στίς 04/08/2016, έγραφα μεταξύ άλλων: «[...] Γιά νά έκλεγεϊ ό κ. Trump θά πρέπει νά συγκεντρώσει έναν ορισμένο συνδυασμό Πολιτειών, καί ό έκλογικός χάρτης τό κάνει δύσκολο. Ό λόγος είναι ότι, άντίθετα μέ τήν έποχή τής έκλογής Reagan, πού όλα ήταν άνοιχτά, τήν τελευταία εικοσαετία οϊ ΗΠΑ έχουν πολιτικά άποκρυσταλλωθεΐ σέ μπλέ (δημοκρατικές) καί κόκκινες (ρεπούμπλικανικές) Πολιτείες, καί μόνο λίγες, ίσως δέκα κάθε φορά, Πολιτείες είναι ταλαντευόμενες καί τελικά κρίνουν τήν έκλογή.
Οι Πολιτείες αύτές είναι συνήθως οί λεγάμενες “μεσοδυτικές" Πολιτείες, δηλαδή Πολιτείες μέ άστικό καί ήμιαστικό πληθυσμό, άρκετές μειονότητες, μέ συγκριτικά νεανικό καί μέ ύψηλό μορφωτικό έπίπεδο άκροατήριο. Καί μπορεί ό κ. Trump νά προσελκύει στίς Πολιτείες αύτές τόν λευκό άνδρικό έργατικό πληθυσμό, πού έπλήγη άπό τήν παγκοσμιοποίηση καί τήν άποσάθρωση τής βιομηχανικής τους βάσης άπό τόν ξένο άνταγωνισμό, άλλά θά έχει όλους τούς άλλους έναντίον του. Πρακτικά, θά είναι, νομίζω, πολύ δύσκολο, νά νικήσει στίς Πολιτείες αύτές τόν συνδυασμό “όλων των άλλων”. Γυναϊκες, άπόφοιτοι κολλεγίου, ίσπανόφωνοι καί άφροαμερικανοί, άστικός πληθυσμός καί όλες οί άλλες μειονότητες θά συγκροτήσουν έναν πολύχρωμο συνασπισμό, πού θά είναι μοιραία μεγαλύτερος [...]».
Ακριβώς. Στήν πραγματικότητα, παρά τίς τελευταίες έξελίξεις, ή άμερικανική έκλογική γεωγραφία παραμένει έναντίον τού κ. Trump. Μάλιστα, έάν όντως δημιουργείται ρεύμα ύπέρ του, είναι πιό πιθανό νά τόν φέρει στήν ίδια κατάσταση πού έφερε τόν Αντιπρόεδρο Gore ή άμφίρροπη έκλογή τού 2000 παρά στόν Λευκό Οίκο. Δηλαδή μπορεί τό ρεύμα αύτό νά σημάνει ότι ό κ. Trump μπορεί, τελικά, νά έρθει πρώτος σέ ψήφους, άλλά δεύτερος σέ έκλέκτορες, καί, έπειδή ή Προεδρική έκλογή στίς ΗΠΑ είναι έμμεση, νά έκλεγεϊ ή κ. Clinton. Έάν τό ρεύμα αύτό άποδειχθεϊ τόσο φουσκωμένο ώστε νά καταλήξει στήν έκλογή του, τότε ό κ. Trump θά άποτελεΐ γνήσιο «Μαύρο Κύκνο», δηλαδή όχι μόνο ή έκλογή του θά είναι άπροσδόκητη καί θά έχει μείζονα σημασία, άλλά θά καθίσταται καί προφανές γιατί δέν κατέστη έκ τών προτέρων προβλέψιμη. Είναι τό σύνδρομο τής «σιωπηλής πλειοψηφίας», πού έξηγει τήν ύποτίμηση τής έκλογικής έπιρροής όλων τών φερόμενων ώς «άκραίων» πολιτικών δυνάμεων. Πολύ άπλά, οί φερόμενοι ιός άκραίοι φανερώνουν πιό δύσκολα τήν προτίμησή τους. Μέ άλλα λόγια, έάν ό κ. Trump έκλεγεϊ, είχε μάλλον έξ άρχής τήν πλειοψηφία, άλλά αύτή ήταν σιωπηλή. Πολύ σιωπηλή...
Άλλά τό σημαντικότερο ίσως στήν διεθνή άρθρογραφία περί «Μαύρου Κύκνου» είναι όχι αύτό, πού λέγεται άλλά αύτό πού δέν λέγεται. Ναί, έάν ό κ. Trump έκλεγεί, θά άποτελεί «Μαύρο Κύκνο». Άλλά θά άποτελεί «Μαύρο Κύκνο» άκόμα καί έάν δέν έκλεγεϊ. Μιά ήττα Trump δέν θά έχει τό άποτέλεσμα πού θά είχε μιά καταψήφιση, λ.χ., τού Brexit. Συνήθως ή άπόρριψη δημοψηφισματικού χαρακτήρα διλημμάτων έχει ώς άποτέλεσμα τήν μεσομακροπρόθεσμη άποδυνάμωση τού ήττώμενου σκέλους τού διλήμματος - θυμάται άραγε κανείς τό άλλοτε κραταιό κίνημα άνεξαρτησίας τού Κεμπέκ;Όμως ένα πρωτοεμφανιζόμενο πολιτικό κίνημα δέν έξαφανίζεται μέ τήν πρώτη του ήττα. Καί γιά όσους δέν τό έχουν καταλάβει, ό κ. Trump δημιούργησε ένα τέτοιο κίνημα γιατί αύτονόμήσε τήν πλειοψηφία τής βάσης τού Ρεπουμπλικανικοΰ Κόμματος, πού ταυτίσθηκε μέ τόν ίδιο καί όχι μέ τίς παραδοσιακές δομές. Όπως είπε όρθώς ό Πρόεδρος Obama, τό φαινόμενο Trump δέν συνιστά παρθενογένεση άλλά τήν συνέχεια μιας νοητής γραμμής, πού έκκινεί μέ τήν (άπροσδόκητη) έπιλογή τής Sarah Palin ώς ύποψήφιας Αντιπροέδρου τών Ρεπουμπλικανών τό 2008. Μέ άλλα λόγια, τό φαινόμενο ήρθε γιά νά μείνει. Έάν ό κ. Trump έκλεγεϊ, ό κόσμος θά άλλάξει. Άλλά άκόμα καί έάν δέν έκλεγεϊ, οί ΗΠΑ έχουν ήδη άλλάξει. Καί όταν άλλάζουν οί ΗΠΑ, άργά ή γρήγορα, άλλάζει καί ό κόσμος.
*Πολιτικός Επιστήμων, Πανεπ. Cambridge
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου