Μετά τη μάχη της Αλαμάνας στις 23 Απριλίου 1821, ο μυημένος Φιλικός, στην πρώτη του νιότη καλογεροπαίδι, αρματολός, βρήκε φρικτό θάνατο βασανιζόμενος στα 33 του, περνώντας στην αιωνιότητα της εθνικής τιμής και δόξας, και στην εμπροσθοφυλακή των αθάνατων ηρώων του Αγώνα. Αλλαξοπιστία ή θάνατος; «Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός και θ’ αποθάνω», απάντησε στον Ομέρ Βρυώνη, παλιό του γνώριμο από την αυλή του Αλή Πασά, αυτοστιγμεί ο Διάκος. Η συνέχεια, όπως γράφει ο επιστολογράφος της «Κ», απόγονος του μάρτυρα, γνωστή από τα μαθητικά μικράτα μας.
1. «Πιδίμ’ ιμείς είμαστι απ’ το σόι τ’ Διάκ’» έλεγε με καταγωγική περηφάνια η γιαγιά Βασιλική
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ι. ΚΟΤΣΙΛΗΣ
Κύριε διευθυντά,
Στο φύλλο της έγκριτης «Καθημερινής» της 19ης Μαρτίου, στα «Γράμματα των Αναγνωστών», υπάρχει και αυτό του κ. Αθαν. Γ. Βήλου για «Το καλογεροπαίδι που έγινε ήρωας», δηλαδή για τον Αθανάσιο Διάκο. Πάνω στο θέμα αυτό έχω και εγώ κάτι να προσθέσω, που ίσως ενδιαφέρει τους αναγνώστες, αλλά και αυτούς που αγαπούν την ιστορία και την αλήθεια. Στο σημείο αυτό αξίζει να προσέξουμε αυτά που έγραψε ο Πολύβιος: «Εξ ιστορίας αναιρεθείσης της αληθείας το καταλειπόμενον αυτής ανωφελές γίνεται διήγημα». (Πολύβιος 1.14.6).
Από εδώ τώρα αρχίζω και εγώ να καταγράφω ένα μέρος της ιστορίας, άγνωστο εν πολλοίς, για τον ήρωά μας. Η μακαρίτισσα η γιαγιά μου Βασιλική, μητέρα του πατέρα μου, γεννήθηκε στην Καστανιά Υπάτης το έτος 1875, περίπου, και πέθανε το 1955 στο σπίτι μας στη Λαμία, όπου είχαμε καταφύγει και εγκατασταθεί μετά την καταστροφή της Υπάτης από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής το 1944. Ο πατέρας της γιαγιάς, ο προπάππους, λεγόταν Αθανάσιος Καλώστος από την Καστανιά Υπάτης με απώτερη καταγωγή από τη Μουσουνίτσα. Η γιαγιά μου, λοιπόν, μου έλεγε τα εξής: «Πιδίμ’ ιμείς είμαστι απ’ το σόι τ’ Διάκ’. Οταν έγινε το άγαλμα τ’ Διάκ’ στ’ Λαμία (σημ. 1903) ήρθαν οι μουζικάντορες (μουσικοί) με νταούλια κι βιολιά κι σάλπιγγες κι πήραν τον παπούλ’ (τον πατέρα της) με τη φστανέλα και τον είχαν και τον χιρέταγαν τότι στ’ άγαλμα τ’ Διάκ’ στην πλατεία». Και συνέχιζε: Πιδάκιμ’ ιμείς καταγόμασταν απ’ την Μουσνίτσα κι ου παππούλης λέγονταν Γραμματικός ή Μασαβέτας απ’ του σόι τ’ Διάκ’».
Αυτά μου έλεγε με περηφάνια η γιαγιά για την καταγωγή της από το σόι του Διάκου και αισθάνομαι και εγώ υπερήφανος τώρα στη μεγάλη επέτειο!
Εχω όμως και άλλα να ειπώ για τον αθάνατο ήρωα της Αλαμάνας:
• Ο πατέρας του Διάκου και ο αδελφός του Κωνσταντίνος εκτελέστηκαν από τους Τούρκους και έχουν ταφεί στην Υπάτη πριν από τη θυσία του Διάκου.
• Ο Διάκος έκανε τη μεγάλη προσπάθεια, μαζί με όλους τους καπεταναίους της Αν. Στερεάς, στις 18-4-1821 για να απελευθερώσουν την Υπάτη (Νέα Πάτρα – Πάτρα – Πατρατζίκι) αλλά απέτυχαν ύστερα από σθεναρή αντίσταση των Τουρκαλβανών υπό τον Τελεχά Φέζο, συγγενή του Αλή Πασά.
• Για την αποτυχία αυτή, που στάθηκε μοιραία για τον Διάκο, ο παλαιός καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γ. Κρέμος (1839-1926) σε λόγο του στην Αθήνα αναφέρει: «Ο Διάκος πρέπει να θεωρείται νεκρός από τότε που απέτυχε να ελευθερώσει την Υπάτη».
• Η αποτυχία των καπεταναίων στην Υπάτη οδήγησε τον ήρωά μας στην Αλαμάνα και από εκεί στην αθανασία και στην αιωνιότητα.
• Ο ήρωας οδηγήθηκε δέσμιος από την Αλαμάνα στη Λαμία (Ζητούνι, τότε) γιατί η σύλληψή του έγινε εντός των ορίων του καζά Ζητουνίου. Τα όσα ακολούθησαν είναι γνωστά και αφορούν όλους μας…
2. Ο Σεφέρης περιγράφει έναν καλόγερο
Ν.Δ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΣ
Κύριε διευθυντά,
Ολο το κείμενο του φίλου Σταύρου Ζουμπουλάκη «Σωστά και κάλπικα ζύγια» («Κ», Κυριακή 4.4.2021) ιδιαίτερα όμως ο τίτλος και η πρώτη παράγραφος, όπου και η λέξη «παραζυγιστής», μου θύμισαν το ποίημα του Σεφέρη «Λεπτομέρειες στην Κύπρο».
Πώς γεννήθηκε το σπουδαίο ποίημα εξιστορεί ο Κύπριος ζωγράφος Α. Διαμαντής, φίλος του Σεφέρη, στο ομότιτλο Λεύκωμά του, που υποτιτλοφορείται «Πηγές και στοιχεία αναφορικά με το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη». Ο Διαμαντής παραθέτει τις έγχρωμες εικόνες των κολασμένων στην εκκλησία της Ασίνου. Στη σελίδα 35, απεικονίζεται, δίπλα στην «αποκαλόγρια» ο «παραζυγιαστής» – αυτός με το κεφάλι προς τα κάτω, για να φανεί, όπως εικάζω, ότι η ζυγαριά ήταν κλέφτρα και το δικό του τάσι βάραινε περισσότερο.
Παραθέτω όλη τη στροφή του ποιήματος:
«Τότες ήρθε ο καλόγερος· σκουφί, κοντόρασο, πέτσινη ζώνη, / κι έπιασε να πλουμίζει την κολόκα. / Αρχισε απ’ τον λαιμό: φοινικιές, λέπια, και δαχτυλίδια. / Επειτα, κρατώντας στην πλατιά παλάμη τη στρογγυλή κοιλιά, / έβαλε τον παραυλακιστή, τον παραζυγιαστή, τον παραμυλωνά, και τον κατάλαλο· / έβαλε την αποστρέφουσα τα νήπια και την αποκαλόγρια·/ και στην άκρη, σχεδόν απόκρυφο, τ’ ακοίμητο σκουλήκι.»
Η Ασίνου δεν είναι μακριά απ’ την Κακοπετριά και ασφαλώς η μακαρισμένη κυρά Αγλαΐα, μητέρα της γυναίκας μου, είχε εισέλθει στον ναό της. Δεν ξέρω αν πρόσεξε τις τοιχογραφίες των κολασμένων. Είναι όμως απολύτως βέβαιο ότι όταν πουλούσε και ζύγιαζε τα κηπευτικά της το τάσι της πλάστιγγας που έγερνε προς τα κάτω ήταν του αγοραστή.
3. Σας προτείνω ένα αφιέρωμα στην Αϊτή
ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΓΟΥΤΑΣΑρχιτέκτων
Κύριε διευθυντά,
Αναφορικά με το, όπως πάντα, πρωτότυπο και ουσιαστικό άρθρο του Παντελή Μπουκάλα «Ο Κοραής και η οφειλόμενη ανταπόδοση στην Αϊτή» (21.2.21), θέλω να παρατηρήσω ότι ο συντάκτης σας έδωσε στους ιθύνοντες έτοιμη πρόταση προκειμένου να τιμηθεί η Αϊτή για το γεγονός ότι ήταν το πρώτο κράτος του κόσμου που αναγνώρισε την ανεξάρτητη Ελλάδα του 1821.
Η φετινή εθνική γιορτή και η επέτειος των 200 ετών παρήλθαν χωρίς κανείς να ενδιαφερθεί για την πρόταση. Κρίμα. Τι συμβολισμό θα είχε προσθέσει στους τρεις του Ναυαρίνου αν ήταν παρών και προσκεκλημένος από την Αϊτή!
Ηρθε, όμως, η ώρα της «Καθημερινής». Πρώτες σκέψεις ένα ένθετο «Κ» αφιερωμένο στην Αϊτή – ιστορία, ανθρωπογραφία, φυσικές καλλονές, καταστροφικός σεισμός κ.λπ. Και κάτι ακόμα. Ανοιγμα λογαριασμού για δωρεές συμπολιτών μας με στόχο, όπως είχε γράψει ο Παντελής Μπουκάλας, την αποστολή ελληνικών προϊόντων στην Αϊτή. Θα ήταν μια ελάχιστη, με μεγάλη όμως συμβολική αξία, προσφορά στην πολύπαθη αυτή μικρή χώρα που πρώτη μας αναγνώρισε.
4. Ενα λουκούμι πριν από την τσάρκα;
ΝΙΚΟΣ ΜΑΤΟΣ, Πτυχιούχος αγγλικής και ελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας, Γλυφάδα
Κύριε διευθυντά,
Θα ήθελα να σχολιάσω την επιστολή του συντοπίτη μου δικηγόρου κ. Δ. Δημηνά, με τις τουρκορίζικες λέξεις, που δημοσιεύθηκε στις 27/3, και άλλων επιστολογράφων σας, που ασχολήθηκαν με το ίδιο θέμα. Σύμφωνα με τον κ. Μπαμπινιώτη, ενδεικτικά, 600 τουρκοαραβοπερσικές λέξεις χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητά μας.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο της Τουρκικής Γλώσσας, 413 ελληνικής προέλευσης λέξεις χρησιμοποιούνται στην τουρκική γλώσσα! Σύμφωνα με τον συγγραφέα καθηγητή Ηρακλή Μήλλα (Herkul Millas), ο οποίος γεννήθηκε στην Τουρκία και δίδαξε στην Τουρκία και στην Ελλάδα (Πανεπιστήμιο του Αιγαίου), υπάρχουν περισσότερες από 4.700 λέξεις που είναι κοινές στα ελληνικά και στα τουρκικά. Επίσης 1.275 όροι, ιδιωματισμοί και αποφθέγματα χρησιμοποιούνται κοινώς και από τις δύο γλώσσες!
Δύσκολο να διαγράψουμε από το λεξιλόγιό μας όλο αυτόν τον πολυποίκιλο μπαξέ. θα σαστίσει και θα τσαντιστεί ο ντουνιάς. Στο κάτω κάτω της γραφής, δεν πρέπει να έχουμε παράπονο εμείς οι Eλληνες, γιατί σχεδόν οι περισσότερες γλώσσες του κόσμου έχουν πάρει από εμάς εκατοντάδες λέξεις. Αυτό ας λογιστεί ότι είναι καλό για τη φιλία και κατανόηση των λαών.
Εξάλλου, η ελληνική γλώσσα έχει αυτή την ευελιξία να προσλαμβάνει, υιοθετεί και να αφομοιώνει λέξεις και όρους που ίσως εκφράζουν καλύτερα και αμεσότερα τις διάφορες έννοιες. Αρκεί να τις χρησιμοποιούμε συνετά, χωρίς καταχρήσεις, όχι μόνο τις τουρκικές αλλά και από τις άλλες γλώσσες. Και πάντοτε να σκεφτόμαστε και την εναλλακτική χρήση της ελληνικής γλώσσας.
Οι Τούρκοι έχουν αλλάξει κυρίως τα τοπωνύμια. Τούρκοι είναι. Αυτοί ας κάνουν ό,τι θέλουν και εμείς επίσης ό,τι μας εξυπηρετεί. Φιλία θέλουμε, όχι εχθρότητες.
Δύσκολο να αλλάξουν συνήθειες οι Πασαλιμανιώτες και Τουρκολιμανιώτες να πάνε για καφέ στο λιμάνι της Μουνιχίας.
Σήμερα ζήτησα από τη γυναίκα μου ένα φλιτζάνι καφέ ή τσάι. Eφτασε, λεβέντη μου, μου λέει! Μήπως σου κάνει κέφι και κάνα λουκούμι ή λουκουμά, ρωτάει. – Oχι, αυτά θα τα φάμε στο παζάρι που θα πάμε με όλο το σινάφι. – Εδώ όμως είναι τζάμπα. Το χαρτζιλίκι που έχεις δεν θα σε φτάσει στο λούνα παρκ που θα πάμε. – Τσάρκα θα πάμε για ούζο ή ρακί. – Πάρε πρώτα τα χάπι σου και μετά ντουγρού για την πλατεία να κάνουμε λίγο χάζι. – Πάρε την τσάντα σου, στο τζάκι είναι, σεργιάνι θα πάμε. – Πάρε και συ το γελέκου σου, έχει μελτέμι. – Θα σου κάνω το χατίρι, αλλά αυτός είναι γαρμπής!
Το βράδυ θα φάμε στο κουτούκι, στο Χάνι. – Τι, πάλι πατσά; – Oχι, εσύ το φρικασέ σου κι εγώ τον μουσακά μου! – Οπως το πας, θα αδειάσει ο κουμπαράς. – Aσε τώρα το νάζι. Ρεζίλι δεν θα γίνουμε, ούτε ρουσφέτια κάνω. Το έχω μεράκι να φάω κάτι από ταψί και καπάκι το ραβανί.
– Εκείνον τον φουκαρά με τα τσαρούχια δίπλα στο τσουβάλι με το φαράσι και το άλλο χέρι στην τσέπη, τον λυπάμαι. – Τσαχπίνης είναι. Δεν είναι χαϊβάνι ούτε μπουνταλάς!
Πάμε να φύγουμε τώρα, γιατί αν τελικά μείνουμε μέσα, θα τη βγάλουμε με γιαούρτι και πιλάφι. Aντε και λίγο τσουρέκι. Χαλάλι τα λεφτά, εγώ τον έχω τον παρά μου. Φύγαμε, έχουμε μπουζούκι, ντέφι και νταούλι. Τρία σοκάκια απέχουμε!
Ατέλειωτη η καθημερινότητα.
Θα σταματήσω εδώ, γιατί δεν θέλω να σαστίζω, ούτε να τσαντίζω ούτε και να το βάλουν μαράζι οι μουσαφίρηδές σας. Πάντως η πλάκα μπορεί να έχει συνέχεια!
5. Η ανθρώπινη πλευρά ενός ξεχωριστού
ΙΩΑΝΝΗΣ Κ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ, Δικηγόρος
Κύριε διευθυντά,
Τώρα που, ως φαίνεται, τελείωσαν τα εκτενή αφιερώματα για τον Γιάννη Κωστόπουλο, αλλά όχι η θύμησή του, θα μου επιτραπούν δυο λέξεις για τον εκλιπόντα.
Για τον Γιάννη Κωστόπουλο γράφτηκαν πολλά, τόσο για τη συμβολή του στην ανάπτυξη του εγχώριου τραπεζικού συστήματος, όσο και για την προσφορά του στο πολιτιστικό γίγνεσθαι της χώρας.
Από την πλευρά μου θα περιοριστώ, ως από μακρού γνώριμός του, συμπατριώτης του άλλωστε, να αναφερθώ στην ανθρώπινη πλευρά του χαρακτήρα του. Και τούτο γιατί στο πρόσωπό του συνέκλιναν σπάνιες αρετές. Ηθος, το πρώτον, και άδολη αγάπη για την πατρίδα. Αληθινός πατριώτης, με πίστη και αφοσίωση στα μεγάλα του έθνους ιδεώδη, που στις άνυδρες ημέρες μας εμφανίζουν αισθητή υποχώρηση, με το παράδειγμά του, παράδειγμα ζωής, έδειχνε τον σωστό δρόμο.
Χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς του αποτελεί και το γεγονός ότι, με αφορμή τον θάνατό του, αποκαλύπτεται μια άλλη πτυχή του χαρακτήρα του, με την επίδοσή του, διαρκή και αποδοτική, σε έργα αλτρουισμού και φιλαλληλίας.
Η ειλικρινής θλίψη που εκδηλώθηκε με την είδηση του θανάτου του, και η καθολική αναγνώριση του έργου του προσδιορίζουν το μέγεθος της προσωπικότητάς του.
6. Ενας σπουδαίος Σύρος που ήταν και Ελληνας
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΑΠΑΘΩΜΑ-ΜΑΣΤΟΡΟΠΟΥΛΟΥ
Κύριε διευθυντά,
Θα ήθελα να καταθέσω μερικές σκέψεις, με αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του Σύρου Χαμπίμπ Λαβάντ, του μεγάλου πρεσβευτή της ελληνικής γλώσσας στη Μέση Ανατολή, με κέντρο τη σχολή που ίδρυσαν στο περίφημο μοναστήρι του Μπαλαμπάντ μαζί με τον ελληνομαθή Σύρο Ορθόδοξο Μητροπολίτη Χαλεπίου του Πατριαρχείου Αντιοχείας Παύλο Yazigi (που, ως γνωστόν, ήταν το πρώτο θύμα του ISIS). Στη σχολή αυτή φοίτησε πλήθος Αράβων σπουδαστών που λάτρεψε κυριολεκτικά την ελληνική γλώσσα. «Γέννησε την ελληνική γλώσσα στις καρδιές τους».
Παράλληλα ο Λαβάντ, όπως πληροφορηθήκαμε προ καιρού από εκτενή αναφορά της κ. Μαριάννας Κακαουνάκη στην «Καθημερινή», συμμετείχε σε όλες τις δύσκολες ελληνικές αποστολές στο εξωτερικό, όπου χρειαζόταν μετάφραση από τα αραβικά. Ηταν επίσης διαπιστευμένος μεταφραστής της εν Αθήναις συριακής πρεσβείας.
Θα ήθελα να υπενθυμίσω ένα μόνον παράδειγμα της τέλειας ελληνομάθειας αραβόφωνων Σύρων, οι οποίοι κυρίως από τον 8ο μ.Χ. αιώνα μέχρι σήμερα «τρέφουν» πνευματικά τον ελληνικό λαό χωρίς οι περισσότεροι να το γνωρίζουμε. Αναφέρομαι συγκεκριμένα στον μοναχό Ιωάννη Μανσούρ, τον μέγα υμνογράφο και θεολόγο Αγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό (από την ισλαμοκρατούμενη πλέον Δαμασκό), ο οποίος έγραψε και μελοποίησε εκατοντάδες κανόνες, τροπάρια, ιδιόμελα, προσόμοια και πολλά άλλα, όπως οι ιαμβικοί κανόνες των Χριστουγέννων («Εσωσεν λαόν θαυματουργών Δεσπότης…»), των Θεοφανίων, της Πεντηκοστής κ.λπ. Ιδιαίτερα γνωστή είναι η Οκτώηχος, από την οποίαν οι αναστάσιμοι κανόνες στους οκτώ ήχους ψάλλονται διαδοχικά στους Αίνους όλων των Κυριακών του χρόνου, με αποκορύφωμα βέβαια τον υπερ-χαρμόσυνο κανόνα της αναστάσιμης περιόδου («Αναστάσεως ημέρα λαμπρυνθώμεν λαοί…»).
Οταν σύγχρονοι Αραβες, όπως ο αείμνηστος ορθόδοξος χριστιανός Χαμπίμπ Λαβάντ, εργάσθηκαν και εργάζονται με ενθουσιασμό για τη σπουδή και μελέτη της Αρχαίας και Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην άλλοτε ελληνόφωνη (από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου μέχρι την επικράτηση του Ισλάμ) Μέση Ανατολή, πώς να μη θλίβεται κανείς βαθύτατα για το απογοητευτικό γλωσσικό επίπεδο των Ελλήνων μαθητών και φοιτητών, ιδιαίτερα μετά την, προ τεσσαρακονταετίας περίπου, άφρονα κυβερνητική απόφαση κατάργησης, ουσιαστικά, της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών στην παιδεία μας; Μαζί με τη γλώσσα, χάσαμε και άλλα πολύτιμα στοιχεία της ιδιοπροσωπίας μας. Τις τραγικές συνέπειες, που τις διέβλεπαν από τότε κάποιοι «χαρισματικοί» (αλλά στιγματισμένοι από την «προοδευτική» διανόηση) όπως ο Χρήστος Γιανναράς, τις συνειδητοποιούμε πια σήμερα όλοι μας, ψάχνοντας «αγουροξυπνημένοι» να βρούμε τα βαθύτερα αίτια των σημερινών συμφορών της πατρίδας μας.
Η υπογράφουσα πάντως παροτρύνει πάντοτε τους φοιτητές να ανεβαίνουν στο αναλόγιο για να εμπεδώνουν βιωματικά τον ανυπέρβλητο πλούτο της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, αφού μοναδική πλέον Κιβωτός της παραμένει η Εκκλησία, με τους υπέροχους ύμνους πολλών υμνογράφων με κορυφαίο τον μελίρρυτο Αραβα Ιωάννη τον Δαμασκηνό.
7. Εν τη ρύμη του λόγου ακούγονται πολλά
ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΘ. ΜΑΚΡΗΣ Καστέλλια Παρνασσίδος
Κύριε διευθυντά
Είναι αξιοθαύμαστος ο τρόπος με τον οποίο ανταποκριτές/τριες «ρεπόρτερ» της τηλεόρασης χειρίζονται τον λόγο, πράγμα καθόλου εύκολο υπό την πίεση του χρόνου και άλλων αντικειμενικών δυσκολιών, οπότε λάθη εν τη ρύμη του λόγου είναι συγγνωστά, όχι όμως και από άγνοια, όπως:
• Ο Εθνικός Υμνος ψάλλεται, δεν τραγουδιέται.
• Τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν είναι τα μάρμαρα του Παρθενώνα, όχι marbles, αλλά sculptures.
• Εχεις λάθος και όχι είσαι λάθος (you are wrong).
• Η Αμερικανίδα και όχι η Αμερικανή.
• Ο πατήρ Χρυσόστομος και όχι ο πάτερ.
• Οχι φοβερά/τρομερά όμορφη, σαν να προξενεί φόβο και τρόμο.
• Ο εγκληματίας καταζητείται, δεν αναζητείται.
• Εντεκάμισι το πρωί δεν είναι πρωί, τρεισήμισι το μεσημέρι δεν είναι μεσημέρι, η νύχτα δεν είναι βράδυ και οι πρώτες πρωινές ώρες δεν είναι αργά το βράδυ.
• Τα ρήματα λατρεύω και μισώ στην ελληνική εκφράζουν ακραία συναισθήματα και όχι γαστριμαργικές προτιμήσεις: λατρεύω τα σουβλάκια, μισώ τα μακαρόνια (I love, I hate) κ.λπ. αγγλοελληνικά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου