Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"
Γευματίζοντας με ΤΑ ΝΕΑ
Δεν θα συγχωρήσω το Οχι που έγινε Ναι
Ο σκηνοθέτης που φέτος κλείνει 40 χρόνια στο θέατρο μιλάει για τη θητεία του στις δύο κρατικές σκηνές, τη φιλοσοφία ζωής του, την πολιτική βία και λέει «να πλέεις ήσυχα, να λυγίζεις για να μη σπάσεις»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟ ΔΗΜΗΤΡΗ Ν. ΜΑΝΙΑΤΗ
Γευματίζοντας με ΤΑ ΝΕΑ
Δεν θα συγχωρήσω το Οχι που έγινε Ναι
Ο σκηνοθέτης που φέτος κλείνει 40 χρόνια στο θέατρο μιλάει για τη θητεία του στις δύο κρατικές σκηνές, τη φιλοσοφία ζωής του, την πολιτική βία και λέει «να πλέεις ήσυχα, να λυγίζεις για να μη σπάσεις»
 |
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟ ΔΗΜΗΤΡΗ Ν. ΜΑΝΙΑΤΗ
Φοράει Παναμά - χατ και μαύρο μακό. Ο σκηνοθέτης Σωτήρης Χατζάκης μοιάζει με ήρωα από μυθιστόρημα του Ντάσιελ Χάμετ, με την ειδική λεπτομέρεια να έχει έτοιμη την ατάκα, όταν του λέω πως πλήττω: «Τι ωραίο να πίνεις το τσάι σου και να μη φτύνεις μέσα στο φλιτζάνι αίμα, έλεγε ο Τσέχοφ» μου θυμίζει - θέλοντας προφανώς να υπογραμμίσει πόσο μη αυτονόητο είναι να ζεις. Πιάνουμε τραπέζι στο εσωτερικό του εστιατορίου Καλυψώ. Δίπλα ακριβώς μια παρέα ηλικιωμένων κάνει το ίδιο. Μοιάζουμε με νομάδες που αναζητούν λίγη δροσιά. Ο Χατζάκης περνάει φάση αναστοχασμού. Φέτος κλείνει 40 χρόνια στο θέατρο, γράφει, κάνει παραστάσεις, ζει εκτός κοινωνικών δικτύων, εντός βιβλίων και ενός μικρού μα πιστού κύκλου φίλων (όπως η Ερση Δρίνη) που κρατάνε από τα ηρωικά χρόνια του Θεάτρου Καισαριανής όπου πρωτοέγραψε τη σελίδα του στην υποκριτική και τη σκηνοθεσία.
Κλασική ερώτηση δημοσιογράφου σε σκηνοθέτη - ηθοποιό: «Τι θα κάνετε τον χειμώνα;». Γελάει, καθώς κοιτάει το μενού (παλιού τύπου, σημειώνεις δίπλα στα δεδομένα πιάτα την ποσότητα). «Θα προσπαθήσω να είμαι ο εαυτός μου. Εδώ και κάποια χρόνια, όταν εξήλθα από τη θητεία μου σε δημόσια θέατρα, άρχισα να με ξαναγνωρίζω. Διάβασα, βρήκα τους φίλους μου, μεγάλωσα δέντρα στο μπαλκόνι μου, βρήκα γωνιές της πόλης που αγαπούσα, σκηνοθέτησα στο ελεύθερο θέατρο, γράφω. Αυτό συνεχίζω. Το παρελθόν έχει φύγει, αν και μπορεί να μας τροφοδοτεί με αναμνηστικό χρόνο. Το μέλλον είναι υποσχετικό. Οπότε έχουμε ένα παρόν. Πώς μεγαλώνω το παρόν; Με μια εμβίωση του χρόνου» μου λέει. Ξέρω πως ο Χατζάκης πάντα έχει όρεξη για φιλοσοφική συζήτηση ή μάλλον πέραν του τρέχοντος. Παρότι ξέρει να μιλάει απλά, ανατρέχει συχνά στη νεοελληνική γραμματεία, σε ρήσεις δασκάλων του, σε στιγμές του θεάτρου, στη ζωή του. Τον ρωτώ για τον χρόνο: «Ο χρόνος είναι ο πατέρας του τραύματος, της θνητότητας. Κυλάει εναντίον μας. Τι χρειάζεται; Να μάθουμε να κολυμπάμε σε αυτόν. Πήγαμε κάποτε να φάμε ψάρια στις Σέρρες σε μια ταβέρνα. Εκεί είχε τρεις δεξαμενές: τα μικρά, που δεν είχαν μεγαλώσει. Τα άρρωστα. Η τρίτη, η κεντρική, είχε τα ψάρια που θα τρώγαμε. Παρατήρησα ένα ψάρι. Οταν έβλεπε τη σκιά της απόχης, χαμήλωνε αργά και πήγαινε στη γωνία όπου δεν μπορούσε να το πιάσει. Τα άλλα σπαρταρούσαν. Δεν πρέπει να σπαρταράς. Να πλέεις ήσυχα, να λυγίζεις για να μη σπάσεις».
Επιστροφή στα τρέχοντα. Τον χειμώνα θα κάνει «Χάρολντ και Μοντ» στον νέο Ακάδημο με Τάνια Τσανακλίδου, Θανάση Τσαλταμπάση, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου και άλλους. Αλλά και «Σλουθ» με τον Γιώργο Παπαπαύλου. Τώρα ξετυλίγεται η περιοδεία της «Λωξάντρας» του. Πηγαίνει σε 55 πόλεις. Βγαίνει και ένα παιδικό του παραμύθι στην Ελληνοεκδοτική του κοινού μας φίλου Βαλεριάνου. «Κι ένα βιβλίο μου που θα είναι η ματιά μου πάνω στην πόλη. Θα λέγεται "Χάσταγκ"». «Θα είναι μέρος αυτής της σύγχρονης αθηνοκεντρικής τάσης;» ρωτάω καθώς ήδη έχουν έλθει οι σαλάτες μας. «Οχι. Είναι η εσωτερική ζωή της πόλης, η ενδοχώρα, οι μυστικές συναντήσεις. Ενα παράδειγμα: τα Χριστούγεννα, στη Βασιλίσσης Σοφίας, ήταν ένας ζητιάνος μεγάλης ηλικίας, είχε μια κούτα ανάποδα, εκεί έβαζες τα κέρματα. Την είχε δε στολίσει με λαμπιόνια, είχε γράψει πάνω και ευχές. Ηταν επαγγελματίας σε αυτό που έκανε και την ίδια ώρα ήταν και δραματικά σκωπτικός. Υπάρχουν δύο τρόποι να οδοιπορείς στην πόλη και τη ζωή: ο ένας είναι να πάρεις ένα υπερσύγχρονο πούλμαν. Να πας μέχρι τη Βάθη, χωρίς να μετατοπιστείς. Ο δεύτερος είναι η οδοιπορία. Να περπατήσεις, να κινδυνεύσεις, να γοητευθείς, να ζεσταθείς».
Η ιδιαίτερη περίπτωση του δημόσιου θεάτρου
Αναρωτιέμαι τι του έχει μείνει από τη δική του οδοιπορία από τις διοικητικές θέσεις στα θέατρα. «Είμαι ο μόνος που διηύθυνα και τα δύο θέατρα. Και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και το Εθνικό». Τέσσερα συν τέσσερα χρόνια (στο Εθνικό δύο χρόνια αναπληρωτής δίπλα στον Κούρκουλο και δύο διευθυντής). Παραγγέλνει συμπληρωματικά σαγανάκι.
«Από τις παραπάνω θητείες εξαιρούμε αυτή στο ΔΗΠΕΘΕ Σερρών. Και τα τρία δικά μου θέατρα». Επιμένω λίγο να μου πει για τη θητεία του στα κρατικά θέατρα. «Είναι με δημόσιο χρήμα και ό,τι κάνεις οφείλει να είναι ανταποδοτικό. Ο πολίτης σε χρηματοδοτεί με τη φορολογία του. Ανοίγεις μια βεντάλια και λες: κάνω λαϊκό, κάνω μοντέρνο. Κάνω τα πάντα. Και αποδόμηση. Ολοι χωράμε. Δεν είσαι εκεί για να κάνεις τον τροχονόμο, αλλά να έχεις όλες τις τάσεις. Αυτό προσκρούει σε έναν κίνδυνο λαϊκισμού. Επειδή ο κόσμος πληρώνει, δεν έχει απαραίτητα δίκιο».
Στο Καλυψώ που τρώμε ακούγονται κλασικά λαϊκά τραγούδια. Ζαμπέτας. Καλδάρας. Ο Χατζάκης έχει τη φήμη του λαϊκού καλλιτέχνη, του πιο ελληνοκεντρικού δημιουργού. Συχνά τρώει βέλη γι' αυτό. Πολλά βέλη, όταν διοικούσε το Εθνικό. Τώρα έχουν κοπάσει όλα αυτά. «Οταν διοικείς δημόσιο θέατρο, έχεις να χειριστείς την κοινότητα των καλλιτεχνών. Εχεις το δυναμικό του θεάτρου και έχεις και το κοινό. Τρία πράγματα. Το μεν προσωπικό οφείλει να είναι παραγωγικό. Το δε κοινό να βρίσκει απαντήσεις ή παρηγορίες. Τι μου έμεινε; Αφησα στον Στάθη Λιβαθινό πλεόνασμα χωρίς χρέη. Οι δράσεις όμως μου έμειναν. Αυτό με συγκίνησε. Για τον πολιτικό εξτρεμισμό. Ξέρεις και θυμάσαι πως είχα τρεις επερωτήσεις εναντίον μου στη Βουλή από τη Χρυσή Αυγή και στοχοποίηση με το "Κύμα". Μετά, οι δράσεις που κάναμε σε νοσοκομεία, το θέατρο κατ' οίκον, το αρματαγωγό που περιόδευε στο Ανατολικό Αιγαίο και ανεβάζαμε έργα μέσα του για τους κατοίκους των νησιών. Το θέατρο δεν είναι μόνο παραγωγή αποτελέσματος, αλλά ζων οργανισμός. Εκ του καταστατικού πρέπει να περιοδεύει σε όλη τη χώρα. Είναι ανθρωποκεντρική η λειτουργία τού διευθυντή» λέει και τρώει αργά, ενώ δεν κοιτάει συχνά το κινητό του - ένα παλιό μοντέλο -, σε αντίθεση με μένα.
Οι ηλικιωμένοι δίπλα βοούν. Το γκαρσόνι ακουμπάει το πιάτο με το σαγανάκι πάνω στο μαγνητόφωνό μου! Δύσκολη η καλογερική. «Μια κριτική που σας γίνεται είναι πως είστε ελληνοκεντρικός, λαϊκός» τον φιτιλιάζω λίγο. «Μια επιτροπή με επικεφαλής τον Κούντερα και μέλος τον Λάκη Προγκίδη επέλεξε τον "Νεκρό ταξιδιώτη" του Παπαδιαμάντη ως το καλύτερο διήγημα της Ευρώπης. Αυτή η έννοια του τοπικού που περιέχει την παγκοσμιότητα με εκφράζει. Οχι ο εθνικισμός ή ο έγκλειστος τοπικισμός. Ο,τι είναι αυθεντικά τοπικό είναι και παγκόσμιο. Γιατί η μήτρα του κόσμου είναι μία…» λέει. «Ποια;» ρωτώ. «Η γέννηση, ο έρωτας, η δημιουργία και ο θάνατος. Η διαδρομή του πολιτισμού είναι αυτή, ό,τι κι αν πιστεύουμε. Ο έρωτας που παραμένει νεανικός σε όλες τις χώρες» μου εξηγεί ο Χατζάκης και καπάκι έχει και παραμύθι από την Κρήτη.
«Ερχόντουσαν τότε οι Σαρακηνοί, υπήρχαν επιμειξίες. Μια γυναίκα 80 ετών κι ένας άνδρας 86 βλέπουν τα πανιά από μακριά. "Μωρή γριά, έρχονται οι διαολεμένοι" λέει ο γέροντας. "Τι να με κάνουνε; Είμαι γριά πια…" ρωτάει η γερόντισσα. "Κι άμα σε δούνε με τα δικά μου μάτια;" της λέει ο άνδρας της». Και τι κάνει τους λαούς να έρχονται σε αντιπαράθεση; «Τα δόγματα εξουσίας. Η πολιτική, η οικονομία και η θρησκεία. Οσο απέχει ο παράγων από το παραγόμενο, τόσο πιο δυστυχισμένος είναι».
Συναστρία λαθών πάνω από την Ελλάδα
Ο Χατζάκης έχει κέφια. Μιλάμε για αλλοτρίωση πάνω από πατάτες τηγανητές. «Ο τρελός του Σαίξπηρ. Ο κομπέρ του Μπρεχτ. Ο Χορός στο αρχαίο δράμα. Τα συστήματα πάντως έχουν ρωγμές και αυτά τα τρία επισημαίνουν τις ρωγμές των συστημάτων». Σήμερα η Ελλάδα; αναρωτιέμαι. «Δυστυχώς, πέρασε μια οδυνηρή κρίση. Από παθογένειες της ίδιας αλλά και από λάθος σχεδιασμούς των δανειστών. Μια συναστρία λαθών. Δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά βαθιά πολιτισμικό όλο αυτό» αναλύει ο Χατζάκης.
Η κουβέντα πάει στην πολιτική βία. «Λαχτάρησα να παίζεται η "Λωξάντρα" μου, στο Βεάκη, στη Στουρνάρη. Αγωνία κάθε βράδυ από επεισόδια έξω. Δεν συνδυάζω όμως το εξαρχειώτικο κίνημα με τους μεγάλους αναρχικούς ή θεωρητικούς εν γένει. Πλάτων, Αριστοφάνης, Καμπανέλα με την "Πόλη του ήλιου", Τόμας Μορ με την "Ουτοπία", Ρουσό, Κροπότκιν και Μπακούνιν. Ολο το ρεύμα της ανατρεπτικής πολιτειολογίας. Από την άλλη, όταν γεννιέται βία κάπου υπάρχει μια δυσαρέσκεια ζωής, οφείλεις να την εντοπίσεις. Να είσαι παρηγορητικός. Δεν αντιμετωπίζεται με καταστολή. Δεν λέω για οργανωμένες μειοψηφίες, αλλά για ανεπίδοτα παιδιά, από πίσω κανείς δεν έχει κοιτάξει το παιδί».
Πάμε στην πολιτική. Ο συνομιλητής μου είδε τα εκλογικά αποτελέσματα σε φιλικό σπίτι. «Αυτή η χώρα πέρασε από αγροτική σε μεταπρατική φάση χωρίς αστική τάξη. Με ενδιαφέρει ο πολιτισμός. Δεν είναι παράγωγο της ανάπτυξης αλλά συστατικό της στοιχείο. Τα πνευματικά μας κοιτάσματα είναι αυτά. Σαν υδρογονάνθρακες».
Αφού πάει η κουβέντα στα του υπουργείου Πολιτισμού, δεν αποφεύγω να τον ρωτήσω για τη νέα υπουργό Λίνα Μενδώνη. «Είναι πολύ καλή, ξέρει πολύ καλά τα θέματα, την ξέρω από παλιά. Εχουμε συνεργαστεί, τα χειρίζεται πολύ καλά τα θέματα». Η δημοσιογραφική διαστροφή με αναγκάζει να ρωτήσω κάτι ακόμη: «Αν σας καλούσε για διοικητική θέση;». Απαντά αρκετά πολιτικά: «Θα πρέπει να δούμε το τοπίο. Ποιος χρειάζεται στους θεσμούς. Και γιατί. Εχω μεγάλη εμπειρία. Φέτος κλείνω σαράντα χρόνια στο θέατρο. Από την εποχή του Θεάτρου Καισαριανής, αν και είχα ήδη παίξει δύο χρόνια στην "Ντενεκεδούπολη" της Ευγενίας Φακίνου. Δεν έχω αγωνία ή πρεμούρα. Δεν έχω κανένα πρόβλημα, αλλά να λειτουργούν οι θεσμοί» σημειώνει.
«Μη σκοτώνεις το κείμενο»
Τρώει αργά, σχεδόν τσιμπάει. Μου χαρίζει βιβλία του, μια διασκευή του πάνω στο «Ημερολόγιο ενός τρελού» του Γκόγκολ (το έπαιξε ο ίδιος με μεγάλη επιτυχία) και άλλα. Μιλάει με ενθουσιασμό για τις νέες θεατρικές ομάδες. «Θα έλεγα σε υπουργό: βρες αποθήκες και βάλε μέσα τα παιδιά. Παίζουν χωρίς μισθούς, χωρίς ένσημα. Κάνουν θέατρο όμως. Και σπουδαίο». Σχολιάζει και τη στροφή στα κείμενα της νεοελληνικής γραμματείας. «Είμαι ταμένος. Εκανα δέκα χρόνια μελέτη στου "Νεκρού αδελφού": 3.500 παραλλαγές, τις δούλεψα». Τον ρωτώ για τις πιο μοντέρνες τάσεις. «Το μεταμοντέρνο είναι εξαιρετικό κίνημα, εδώ όμως ήλθε μια πρόχειρη εκδοχή του. Τα μεγάλα κείμενα επισημαίνουν το ρωγμικό του συστήματος. Οταν το ανύποπτο παιδί διαλύσει το έργο, ουσιαστικά λειτουργεί ως νεωκόρος του συστήματος. Αν ακούσεις το κείμενο πια στο θέατρο, είναι μέγα επίτευγμα. Θα θες και εμβίωση της δικής σου γενιάς, αλλά μη σκοτώνεις το κείμενο».
Τελειώνω με τον ΣΥΡΙΖΑ. Πώς αποτιμά τα τεσσεράμισι χρόνια; «Εμένα η οικογένειά μου ήταν ΚΚΕ. Αρα έχω συναισθηματικούς δεσμούς. Θεωρώ πως το ΚΚΕ είναι το πιο συνεπές. Ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν ένα λυρικό αφήγημα της ήττας που κάποια στιγμή έκανε άνοιγμα στη βάση του ΠΑΣΟΚ. Κι έγινε κυβέρνηση. Αυτοί που είχαν εμπειρία ήταν του ΠΑΣΟΚ. Οι άλλοι τα βρήκαν μπαστούνια. Και προσέκρουσε η ιδεολογία τους πάνω στην πραγματικότητα και συνετρίβη είτε αυτή είτε η πραγματικότητα. Δεν θα συγχωρήσω το Οχι που έγινε Ναι. Γιατί μας δίχασαν; Εχω ζήσει στο σπίτι μου την Αστυνομία να χτυπάει τον πατέρα μου. Μεγαλύτερη ειλικρίνεια ήθελα. Δεν θέλω φονταμενταλισμούς, γι' αυτό δεν έχω FB. Πώς είμαστε σίγουροι ότι είμαστε στη σωστή όχθη της Ιστορίας, και είμαστε τόσο βέβαιοι; H ύβρις φυτεύει τυράννους. Xρειαζόμαστε πολιτικούς που να είναι με το ένα πόδι στην ανθρωποκεντρική αντίληψη της Ιστορίας». Πληρώνουμε και φιλιόμαστε τρεις φορές σαν ρώσοι ορθόδοξοι.
Κουτούκι Καλυψώ
Πεντέλης 41-43 Παλαιό Φάληρο
Ψωμί €2- Κολοκυθάκια βραστά €4,50-
Σαλάτα μαρούλι €4,50-
Σαγανάκι €5-
Δύο μερίδες μπιφτέκι κοτόπουλο €15
Καρπούζι (κέρασμα)
Σύνολο €31
Κλασική ερώτηση δημοσιογράφου σε σκηνοθέτη - ηθοποιό: «Τι θα κάνετε τον χειμώνα;». Γελάει, καθώς κοιτάει το μενού (παλιού τύπου, σημειώνεις δίπλα στα δεδομένα πιάτα την ποσότητα). «Θα προσπαθήσω να είμαι ο εαυτός μου. Εδώ και κάποια χρόνια, όταν εξήλθα από τη θητεία μου σε δημόσια θέατρα, άρχισα να με ξαναγνωρίζω. Διάβασα, βρήκα τους φίλους μου, μεγάλωσα δέντρα στο μπαλκόνι μου, βρήκα γωνιές της πόλης που αγαπούσα, σκηνοθέτησα στο ελεύθερο θέατρο, γράφω. Αυτό συνεχίζω. Το παρελθόν έχει φύγει, αν και μπορεί να μας τροφοδοτεί με αναμνηστικό χρόνο. Το μέλλον είναι υποσχετικό. Οπότε έχουμε ένα παρόν. Πώς μεγαλώνω το παρόν; Με μια εμβίωση του χρόνου» μου λέει. Ξέρω πως ο Χατζάκης πάντα έχει όρεξη για φιλοσοφική συζήτηση ή μάλλον πέραν του τρέχοντος. Παρότι ξέρει να μιλάει απλά, ανατρέχει συχνά στη νεοελληνική γραμματεία, σε ρήσεις δασκάλων του, σε στιγμές του θεάτρου, στη ζωή του. Τον ρωτώ για τον χρόνο: «Ο χρόνος είναι ο πατέρας του τραύματος, της θνητότητας. Κυλάει εναντίον μας. Τι χρειάζεται; Να μάθουμε να κολυμπάμε σε αυτόν. Πήγαμε κάποτε να φάμε ψάρια στις Σέρρες σε μια ταβέρνα. Εκεί είχε τρεις δεξαμενές: τα μικρά, που δεν είχαν μεγαλώσει. Τα άρρωστα. Η τρίτη, η κεντρική, είχε τα ψάρια που θα τρώγαμε. Παρατήρησα ένα ψάρι. Οταν έβλεπε τη σκιά της απόχης, χαμήλωνε αργά και πήγαινε στη γωνία όπου δεν μπορούσε να το πιάσει. Τα άλλα σπαρταρούσαν. Δεν πρέπει να σπαρταράς. Να πλέεις ήσυχα, να λυγίζεις για να μη σπάσεις».
Επιστροφή στα τρέχοντα. Τον χειμώνα θα κάνει «Χάρολντ και Μοντ» στον νέο Ακάδημο με Τάνια Τσανακλίδου, Θανάση Τσαλταμπάση, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου και άλλους. Αλλά και «Σλουθ» με τον Γιώργο Παπαπαύλου. Τώρα ξετυλίγεται η περιοδεία της «Λωξάντρας» του. Πηγαίνει σε 55 πόλεις. Βγαίνει και ένα παιδικό του παραμύθι στην Ελληνοεκδοτική του κοινού μας φίλου Βαλεριάνου. «Κι ένα βιβλίο μου που θα είναι η ματιά μου πάνω στην πόλη. Θα λέγεται "Χάσταγκ"». «Θα είναι μέρος αυτής της σύγχρονης αθηνοκεντρικής τάσης;» ρωτάω καθώς ήδη έχουν έλθει οι σαλάτες μας. «Οχι. Είναι η εσωτερική ζωή της πόλης, η ενδοχώρα, οι μυστικές συναντήσεις. Ενα παράδειγμα: τα Χριστούγεννα, στη Βασιλίσσης Σοφίας, ήταν ένας ζητιάνος μεγάλης ηλικίας, είχε μια κούτα ανάποδα, εκεί έβαζες τα κέρματα. Την είχε δε στολίσει με λαμπιόνια, είχε γράψει πάνω και ευχές. Ηταν επαγγελματίας σε αυτό που έκανε και την ίδια ώρα ήταν και δραματικά σκωπτικός. Υπάρχουν δύο τρόποι να οδοιπορείς στην πόλη και τη ζωή: ο ένας είναι να πάρεις ένα υπερσύγχρονο πούλμαν. Να πας μέχρι τη Βάθη, χωρίς να μετατοπιστείς. Ο δεύτερος είναι η οδοιπορία. Να περπατήσεις, να κινδυνεύσεις, να γοητευθείς, να ζεσταθείς».
Η ιδιαίτερη περίπτωση του δημόσιου θεάτρου
Αναρωτιέμαι τι του έχει μείνει από τη δική του οδοιπορία από τις διοικητικές θέσεις στα θέατρα. «Είμαι ο μόνος που διηύθυνα και τα δύο θέατρα. Και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και το Εθνικό». Τέσσερα συν τέσσερα χρόνια (στο Εθνικό δύο χρόνια αναπληρωτής δίπλα στον Κούρκουλο και δύο διευθυντής). Παραγγέλνει συμπληρωματικά σαγανάκι.
«Από τις παραπάνω θητείες εξαιρούμε αυτή στο ΔΗΠΕΘΕ Σερρών. Και τα τρία δικά μου θέατρα». Επιμένω λίγο να μου πει για τη θητεία του στα κρατικά θέατρα. «Είναι με δημόσιο χρήμα και ό,τι κάνεις οφείλει να είναι ανταποδοτικό. Ο πολίτης σε χρηματοδοτεί με τη φορολογία του. Ανοίγεις μια βεντάλια και λες: κάνω λαϊκό, κάνω μοντέρνο. Κάνω τα πάντα. Και αποδόμηση. Ολοι χωράμε. Δεν είσαι εκεί για να κάνεις τον τροχονόμο, αλλά να έχεις όλες τις τάσεις. Αυτό προσκρούει σε έναν κίνδυνο λαϊκισμού. Επειδή ο κόσμος πληρώνει, δεν έχει απαραίτητα δίκιο».
Στο Καλυψώ που τρώμε ακούγονται κλασικά λαϊκά τραγούδια. Ζαμπέτας. Καλδάρας. Ο Χατζάκης έχει τη φήμη του λαϊκού καλλιτέχνη, του πιο ελληνοκεντρικού δημιουργού. Συχνά τρώει βέλη γι' αυτό. Πολλά βέλη, όταν διοικούσε το Εθνικό. Τώρα έχουν κοπάσει όλα αυτά. «Οταν διοικείς δημόσιο θέατρο, έχεις να χειριστείς την κοινότητα των καλλιτεχνών. Εχεις το δυναμικό του θεάτρου και έχεις και το κοινό. Τρία πράγματα. Το μεν προσωπικό οφείλει να είναι παραγωγικό. Το δε κοινό να βρίσκει απαντήσεις ή παρηγορίες. Τι μου έμεινε; Αφησα στον Στάθη Λιβαθινό πλεόνασμα χωρίς χρέη. Οι δράσεις όμως μου έμειναν. Αυτό με συγκίνησε. Για τον πολιτικό εξτρεμισμό. Ξέρεις και θυμάσαι πως είχα τρεις επερωτήσεις εναντίον μου στη Βουλή από τη Χρυσή Αυγή και στοχοποίηση με το "Κύμα". Μετά, οι δράσεις που κάναμε σε νοσοκομεία, το θέατρο κατ' οίκον, το αρματαγωγό που περιόδευε στο Ανατολικό Αιγαίο και ανεβάζαμε έργα μέσα του για τους κατοίκους των νησιών. Το θέατρο δεν είναι μόνο παραγωγή αποτελέσματος, αλλά ζων οργανισμός. Εκ του καταστατικού πρέπει να περιοδεύει σε όλη τη χώρα. Είναι ανθρωποκεντρική η λειτουργία τού διευθυντή» λέει και τρώει αργά, ενώ δεν κοιτάει συχνά το κινητό του - ένα παλιό μοντέλο -, σε αντίθεση με μένα.
Οι ηλικιωμένοι δίπλα βοούν. Το γκαρσόνι ακουμπάει το πιάτο με το σαγανάκι πάνω στο μαγνητόφωνό μου! Δύσκολη η καλογερική. «Μια κριτική που σας γίνεται είναι πως είστε ελληνοκεντρικός, λαϊκός» τον φιτιλιάζω λίγο. «Μια επιτροπή με επικεφαλής τον Κούντερα και μέλος τον Λάκη Προγκίδη επέλεξε τον "Νεκρό ταξιδιώτη" του Παπαδιαμάντη ως το καλύτερο διήγημα της Ευρώπης. Αυτή η έννοια του τοπικού που περιέχει την παγκοσμιότητα με εκφράζει. Οχι ο εθνικισμός ή ο έγκλειστος τοπικισμός. Ο,τι είναι αυθεντικά τοπικό είναι και παγκόσμιο. Γιατί η μήτρα του κόσμου είναι μία…» λέει. «Ποια;» ρωτώ. «Η γέννηση, ο έρωτας, η δημιουργία και ο θάνατος. Η διαδρομή του πολιτισμού είναι αυτή, ό,τι κι αν πιστεύουμε. Ο έρωτας που παραμένει νεανικός σε όλες τις χώρες» μου εξηγεί ο Χατζάκης και καπάκι έχει και παραμύθι από την Κρήτη.
«Ερχόντουσαν τότε οι Σαρακηνοί, υπήρχαν επιμειξίες. Μια γυναίκα 80 ετών κι ένας άνδρας 86 βλέπουν τα πανιά από μακριά. "Μωρή γριά, έρχονται οι διαολεμένοι" λέει ο γέροντας. "Τι να με κάνουνε; Είμαι γριά πια…" ρωτάει η γερόντισσα. "Κι άμα σε δούνε με τα δικά μου μάτια;" της λέει ο άνδρας της». Και τι κάνει τους λαούς να έρχονται σε αντιπαράθεση; «Τα δόγματα εξουσίας. Η πολιτική, η οικονομία και η θρησκεία. Οσο απέχει ο παράγων από το παραγόμενο, τόσο πιο δυστυχισμένος είναι».
Συναστρία λαθών πάνω από την Ελλάδα
Ο Χατζάκης έχει κέφια. Μιλάμε για αλλοτρίωση πάνω από πατάτες τηγανητές. «Ο τρελός του Σαίξπηρ. Ο κομπέρ του Μπρεχτ. Ο Χορός στο αρχαίο δράμα. Τα συστήματα πάντως έχουν ρωγμές και αυτά τα τρία επισημαίνουν τις ρωγμές των συστημάτων». Σήμερα η Ελλάδα; αναρωτιέμαι. «Δυστυχώς, πέρασε μια οδυνηρή κρίση. Από παθογένειες της ίδιας αλλά και από λάθος σχεδιασμούς των δανειστών. Μια συναστρία λαθών. Δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά βαθιά πολιτισμικό όλο αυτό» αναλύει ο Χατζάκης.
Η κουβέντα πάει στην πολιτική βία. «Λαχτάρησα να παίζεται η "Λωξάντρα" μου, στο Βεάκη, στη Στουρνάρη. Αγωνία κάθε βράδυ από επεισόδια έξω. Δεν συνδυάζω όμως το εξαρχειώτικο κίνημα με τους μεγάλους αναρχικούς ή θεωρητικούς εν γένει. Πλάτων, Αριστοφάνης, Καμπανέλα με την "Πόλη του ήλιου", Τόμας Μορ με την "Ουτοπία", Ρουσό, Κροπότκιν και Μπακούνιν. Ολο το ρεύμα της ανατρεπτικής πολιτειολογίας. Από την άλλη, όταν γεννιέται βία κάπου υπάρχει μια δυσαρέσκεια ζωής, οφείλεις να την εντοπίσεις. Να είσαι παρηγορητικός. Δεν αντιμετωπίζεται με καταστολή. Δεν λέω για οργανωμένες μειοψηφίες, αλλά για ανεπίδοτα παιδιά, από πίσω κανείς δεν έχει κοιτάξει το παιδί».
Πάμε στην πολιτική. Ο συνομιλητής μου είδε τα εκλογικά αποτελέσματα σε φιλικό σπίτι. «Αυτή η χώρα πέρασε από αγροτική σε μεταπρατική φάση χωρίς αστική τάξη. Με ενδιαφέρει ο πολιτισμός. Δεν είναι παράγωγο της ανάπτυξης αλλά συστατικό της στοιχείο. Τα πνευματικά μας κοιτάσματα είναι αυτά. Σαν υδρογονάνθρακες».
Αφού πάει η κουβέντα στα του υπουργείου Πολιτισμού, δεν αποφεύγω να τον ρωτήσω για τη νέα υπουργό Λίνα Μενδώνη. «Είναι πολύ καλή, ξέρει πολύ καλά τα θέματα, την ξέρω από παλιά. Εχουμε συνεργαστεί, τα χειρίζεται πολύ καλά τα θέματα». Η δημοσιογραφική διαστροφή με αναγκάζει να ρωτήσω κάτι ακόμη: «Αν σας καλούσε για διοικητική θέση;». Απαντά αρκετά πολιτικά: «Θα πρέπει να δούμε το τοπίο. Ποιος χρειάζεται στους θεσμούς. Και γιατί. Εχω μεγάλη εμπειρία. Φέτος κλείνω σαράντα χρόνια στο θέατρο. Από την εποχή του Θεάτρου Καισαριανής, αν και είχα ήδη παίξει δύο χρόνια στην "Ντενεκεδούπολη" της Ευγενίας Φακίνου. Δεν έχω αγωνία ή πρεμούρα. Δεν έχω κανένα πρόβλημα, αλλά να λειτουργούν οι θεσμοί» σημειώνει.
«Μη σκοτώνεις το κείμενο»
Τρώει αργά, σχεδόν τσιμπάει. Μου χαρίζει βιβλία του, μια διασκευή του πάνω στο «Ημερολόγιο ενός τρελού» του Γκόγκολ (το έπαιξε ο ίδιος με μεγάλη επιτυχία) και άλλα. Μιλάει με ενθουσιασμό για τις νέες θεατρικές ομάδες. «Θα έλεγα σε υπουργό: βρες αποθήκες και βάλε μέσα τα παιδιά. Παίζουν χωρίς μισθούς, χωρίς ένσημα. Κάνουν θέατρο όμως. Και σπουδαίο». Σχολιάζει και τη στροφή στα κείμενα της νεοελληνικής γραμματείας. «Είμαι ταμένος. Εκανα δέκα χρόνια μελέτη στου "Νεκρού αδελφού": 3.500 παραλλαγές, τις δούλεψα». Τον ρωτώ για τις πιο μοντέρνες τάσεις. «Το μεταμοντέρνο είναι εξαιρετικό κίνημα, εδώ όμως ήλθε μια πρόχειρη εκδοχή του. Τα μεγάλα κείμενα επισημαίνουν το ρωγμικό του συστήματος. Οταν το ανύποπτο παιδί διαλύσει το έργο, ουσιαστικά λειτουργεί ως νεωκόρος του συστήματος. Αν ακούσεις το κείμενο πια στο θέατρο, είναι μέγα επίτευγμα. Θα θες και εμβίωση της δικής σου γενιάς, αλλά μη σκοτώνεις το κείμενο».
Τελειώνω με τον ΣΥΡΙΖΑ. Πώς αποτιμά τα τεσσεράμισι χρόνια; «Εμένα η οικογένειά μου ήταν ΚΚΕ. Αρα έχω συναισθηματικούς δεσμούς. Θεωρώ πως το ΚΚΕ είναι το πιο συνεπές. Ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν ένα λυρικό αφήγημα της ήττας που κάποια στιγμή έκανε άνοιγμα στη βάση του ΠΑΣΟΚ. Κι έγινε κυβέρνηση. Αυτοί που είχαν εμπειρία ήταν του ΠΑΣΟΚ. Οι άλλοι τα βρήκαν μπαστούνια. Και προσέκρουσε η ιδεολογία τους πάνω στην πραγματικότητα και συνετρίβη είτε αυτή είτε η πραγματικότητα. Δεν θα συγχωρήσω το Οχι που έγινε Ναι. Γιατί μας δίχασαν; Εχω ζήσει στο σπίτι μου την Αστυνομία να χτυπάει τον πατέρα μου. Μεγαλύτερη ειλικρίνεια ήθελα. Δεν θέλω φονταμενταλισμούς, γι' αυτό δεν έχω FB. Πώς είμαστε σίγουροι ότι είμαστε στη σωστή όχθη της Ιστορίας, και είμαστε τόσο βέβαιοι; H ύβρις φυτεύει τυράννους. Xρειαζόμαστε πολιτικούς που να είναι με το ένα πόδι στην ανθρωποκεντρική αντίληψη της Ιστορίας». Πληρώνουμε και φιλιόμαστε τρεις φορές σαν ρώσοι ορθόδοξοι.
Κουτούκι Καλυψώ
Πεντέλης 41-43 Παλαιό Φάληρο
Ψωμί €2- Κολοκυθάκια βραστά €4,50-
Σαλάτα μαρούλι €4,50-
Σαγανάκι €5-
Δύο μερίδες μπιφτέκι κοτόπουλο €15
Καρπούζι (κέρασμα)
Σύνολο €31
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου