"...Κακά τα ψέματα, η πολιτική δεν είναι μια υπόθεση πεφωτισμένων παπαρολόγων «εναντίον των πολλών» επειδή οι πολλοί είναι εξ ορισμού άξεστοι, απαίδευτοι κι ευκολόπιστοι. Η πολιτική είναι πάντα μια υπόθεση «υπέρ των πολλών» με στόχο οι πολλοί να γίνουν καλύτεροι, ωριμότεροι και σοφότεροι. Τουλάχιστον σε συνθήκες δημοκρατίας. Οπου όλα τελειώνουν σε ένα αριθμητικό αποτέλεσμα. Και το οποίο φυσικά δεν κρίνει το σωστό ή το λάθος, το δίκιο ή το άδικο. Αλλά κρίνει ποιους η κοινωνία (ή ο λαός ή οι ψηφοφόροι ή όπως θέλετε πείτε το...) επιλέγει να την εκπροσωπούν, να την εκφράζουν, να την κυβερνούν. Κρίνει δηλαδή ποιους πολιτικούς και ποια κόμματα η κοινωνία χρειάζεται...."

Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 16-17/02/19

"ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ", 

του Ι.Κ.Πρετεντέρη

Για πρώτη φορά από το 1974, ίσως κι από παλιότερα, δυο κόμματα διαλύθηκαν σε μια ψηφοφορία στη Βουλή. Οι ΑΝΕΛ και το Ποτάμι.

Για την ακρίβεια διαλύθηκαν οι Κοινοβουλευτικές Ομάδες τους. Θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει ότι έστω και χωρίς συντεταγμένη κοινοβουλευτική παρουσία, τα δυο αυτά κόμματα θα μπορούσαν να συνεχίσουν απρόσκοπτα την πορεία τους.

Αλλά όλοι ξέρουμε πως δεν είναι έτσι.

Γιατί λοιπόν διαλύονται τα κόμματα; Νομίζω ότι η απάντηση φαίνεται εξαιρετικά απλή. Διαλύονται όταν η κοινωνία θεωρεί ότι δεν είναι χρήσιμο να υπάρχουν.

Φυσικά η χρησιμότητα ενός κόμματος αποτελεί υποκειμενική εκτίμηση. Είκοσι έξι γνωστοί συμπολίτες μας υπέγραψαν δήλωση υποστηρίζοντας ότι «το Ποτάμι πρέπει να συνεχίσει να ακούγεται».

Ευγενής πρωτοβουλία. Αλλά για λάθος λόγους.

Τα κόμματα δεν υπάρχουν απλώς «για να ακούγονται» κι αυτό ακριβώς τα ξεχωρίζει από τις σοπράνο.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι την περίοδο 2012-2015, οι ΑΝΕΛ κι ο Π. Καμμένος ακούστηκαν και με το παραπάνω. Εξέφρασαν με αποτελεσματικότητα ένα ιδιαίτερο πολιτικό είδος κι ένα συγκεκριμένο ακροατήριο: την «αντιμνημονιακή» εθνική και λαϊκή Δεξιά.

Οσο κράτησε, κράτησε. Τώρα τελείωσε το είδος, πάει και το ακροατήριο. Οι ΑΝΕΛ φθίνουν όχι μόνο επειδή ο Τσίπρας πήρε τους βουλευτές (τους εξαγόρασε, λέει ο Καμμένος) αλλά επειδή δεν έχουν πελατεία.

Ακόμη χειρότερα. Πληρώνουν ακριβά ότι με μια ρητορική «Μακεδονομάχου» διασφάλισαν την κυβερνητική πλειοψηφία που υπέγραψε τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Κατ' αναλογία το ίδιο ισχύει και για τη ΔΗΜΑΡ που αυτή τουλάχιστον διαλύθηκε από μόνη της.

Το 2012 μπήκε στην κυβέρνηση Σαμαρά. Το 2013 βγήκε από την κυβέρνηση Σαμαρά. Το 2014 καταψήφισε στην προεδρική εκλογή για να βγει ο ΣΥΡΙΖΑ. Το 2015 συνέπραξε με το ΠΑΣΟΚ. Το 2017 έγιναν μαζί ΚΙΝΑΛ.

Και ξαφνικά θυμήθηκε τις παραδόσεις της «ανανεωτικής Αριστεράς» για να ψηφίσει τις Πρέσπες, λες και ζούμε ακόμη στην εποχή που πλακώνονταν ο Κολιγιάννης με τον Παρτσαλίδη. Ζαλίστηκα!

Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό, ούτε αφορά μόνο τους ΑΝΕΛ, τη ΔΗΜΑΡ ή το Ποτάμι.

Στη Δυτική Ευρώπη έχουν εκλείψει ολόκληρες οικογένειες κομμάτων με ισχυρότερες πολιτικές ρίζες και εντονότερα ιστορικά χαρακτηριστικά από τους προαναφερθέντες.

Οι Φιλελεύθεροι πριν από τον πόλεμο. Οι Κομμουνιστές πιο πρόσφατα. Ακόμη κι η Σοσιαλδημοκρατία βρίσκεται σε βαθιά αμηχανία κι υφίσταται σοβαρή φθορά.

Σε όλες τις περιπτώσεις, η βασική αιτία της αποδυνάμωσης ή της εξαφάνισης είναι ότι οι κομματικοί μηχανισμοί δεν αντιστοιχούν πλέον στα κυρίαρχα κοινωνικά δεδομένα.

Μπορεί να λένε κάποιοι ότι φταίνε τα δεδομένα αλλά (είτε μας αρέσει, είτε δεν μας αρέσει) η κοινωνία είναι εκείνη που έχει τελικά το πάνω χέρι.

Το 1911, στην πρώτη μελέτη για τα σύγχρονα πολιτικά κόμματα, ο Ρόμπερτ Μίχελς (1876-1936) τα παρουσίαζε σαν κλειστούς ολιγαρχικούς μηχανισμούς που κυριαρχούνται από μικρές ηγετικές ομάδες.

Το θεωρητικό αυτό σχήμα ήταν πρωτοποριακό για την εποχή του αλλά δεν ισχύει πια.

Η «ανοιχτή κοινωνία» εκφράζεται από ανοιχτούς πολιτικούς οργανισμούς. Από οργανισμούς δηλαδή που ενσωματώνουν κατά τον πλέον πειστικό τρόπο τις συλλογικές επιθυμίες, προσδοκίες, φοβίες κι επιλογές του κοινωνικού συνόλου.

Αν δεν το κατορθώνουν, τότε η χρησιμότητά τους καθίσταται αμφιλεγόμενη.

Ενας από τους καλύτερους πολιτικούς επιστήμονες της εποχής μας και καθηγητής του Columbia, ο Μαρκ Λίλα, αναρωτήθηκε για ποιον λόγο η φιλελεύθερη Αμερική κυριαρχεί στις ταυτοτικές και δικαιωματικές μάχες αλλά χάνει τις εκλογές.

Χρησιμοποιεί λοιπόν ένα παράδειγμα.

Λέει ότι στο επίσημο σάιτ του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος βρίσκει κανείς ένα γενικό κείμενο με τίτλο «Αρχές για μια Αμερικανική Ανανέωση» επικεντρωμένο σε έντεκα μεγάλα πολιτικά ζητήματα. Από το Σύνταγμα έως τη μετανάστευση.

Αντιθέτως στο επίσημο σάιτ του Δημοκρατικού Κόμματος δεν υπάρχει κανένα τέτοιο κείμενο.

Παρατίθενται απλώς 17 διαφορετικοί σύνδεσμοι που απευθύνονται σε ισάριθμα διαφορετικά ακροατήρια, όπως «Γυναίκες», «Αφροαμερικανοί», «Αυτόχθονες Αμερικανοί», «Ισπανοαμερικανοί», «Ασιάτες Αμερικανοί», «κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ» κ.λπ. (Marc Lilla, «The Once and Future Liberal», Hurst and Company, 2018).

Σε μια συνέντευξη ο συγγραφέας σημείωνε ότι η ταυτοτική ή δικαιωματική αμερικανική Αριστερά έχει πολλά να πει για τα δικαιώματα των διεμφυλικών που αποτελούν το 0,5% του πληθυσμού. Αλλά τίποτα για τους θρησκευόμενους Ευαγγελικούς που αποτελούν το 20% του αμερικανικού πληθυσμού και τους οποίους αντιμετωπίζει με περιφρόνηση.

Συμπέρασμα του Λίλα; «Η ταυτοτική συνείδηση έχει υποκαταστήσει την πολιτική συνείδηση» («Le Monde», 2/10/2018).

Νομίζω ότι οι παρατηρήσεις αυτές μας επιστρέφουν στα θεμελιώδη της πολιτικής.

Η οποία προφανώς δεν περιορίζεται σε έναν κατάλογο από ευαισθησίες, δικαιώματα, πεποιθήσεις, ακόμη και παραδοξολογίες. Δεν είναι ένα άθροισμα μειονοτήτων και ιδιαιτεροτήτων.

Αλλά συγκροτεί έναν διαρκή κι ασταμάτητο διάλογο με την ευρεία κοινωνία, την οποία προσπαθεί να οργανώσει, να εκφράσει και να διευθύνει.

Σε έναν ευγενικό (πολιτικό) επίλογο, ο Ν. Δήμου χαρακτήρισε τον Στ. Θεοδωράκη «Εντιμο, Ικανό και Μόνο» και τον συνέκρινε με τον Στ. Μάνο - υποθέτω ότι το λέει για καλό! («Το Βήμα της Κυριακής», 10/2/2019).

Δεν έχω λόγο να αμφισβητήσω την εντιμότητα. Μπορώ να αμφιβάλλω για την ικανότητα. Αλλά η μοναξιά αποτελεί βαριά ετυμηγορία στην πολιτική. Και συνήθως κάτι σημαίνει.

Διότι, κακά τα ψέματα, η πολιτική δεν είναι μια υπόθεση πεφωτισμένων παπαρολόγων «εναντίον των πολλών» επειδή οι πολλοί είναι εξ ορισμού άξεστοι, απαίδευτοι κι ευκολόπιστοι.

Η πολιτική είναι πάντα μια υπόθεση «υπέρ των πολλών» με στόχο οι πολλοί να γίνουν καλύτεροι, ωριμότεροι και σοφότεροι.

Τουλάχιστον σε συνθήκες δημοκρατίας. Οπου όλα τελειώνουν σε ένα αριθμητικό αποτέλεσμα.

Και το οποίο φυσικά δεν κρίνει το σωστό ή το λάθος, το δίκιο ή το άδικο.

Αλλά κρίνει ποιους η κοινωνία (ή ο λαός ή οι ψηφοφόροι ή όπως θέλετε πείτε το...) επιλέγει να την εκπροσωπούν, να την εκφράζουν, να την κυβερνούν.

Κρίνει δηλαδή ποιους πολιτικούς και ποια κόμματα η κοινωνία χρειάζεται.