"...Ποιά ήταν τά ιδιαίτερα ηγετι­κά προσόντα τοϋ καθενός άπό τους έπτά πολιτικούς της νεότε­ρης καίσύγχρονης Ελλάδας; Γιά τόν Καποδίστρια ήταν ή μεγάλη ικανότητα του όργανώνειν καί διοικείν καί ή άριστη γνώση του διεθνούς περιβάλ­λοντος, γιά τόν Κουμουνδούρο καί τόν Τρικούπη ή έμμονή στην αξιοκρατία καί στην άψογη λει­τουργία τών θεσμών και ή σπου­δαία μόρφωση τους, γιά τόν Βε­νιζέλο ή τόλμη καί ή διορατι­κότητα του, σέ συνδυασμό μέ τις σπάνιες διπλωματικές αρε­τές του, γιά τόν Μεταξά η προ­σαρμοστικότητα του (άπό οπα­δός της Γερμανίας έγινε συνερ­γάτης της Αγγλίας) καί η έξοχη στρατηγική αντίληψη του, γιά τόν Καραμανλή ό ρεαλισμός, ή σύνεση, ή δύναμη έπιβολής του καί ή ικανότητα αξιοποίησης τών εσωτερικών καί διεθνών συγκυ­ριών, γιά τόν Γεώργιο Παπαν­δρέου ή ρητορική του δεινότη­τα, ή μόρφωση καί ή ευγένεια τοϋ χαρακτήρα του...."

Από την "ΕΣΤΙΑ"

"ΕΣΤΙΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 18-19/03/17

Πολιτικοί και Ηγεσία σε Ελλαδα και Ευρωπη

Του Τίτου Ιω. Αθανασιάδη

Μελαγχολία καταλαμβάνει τον παρατηρητή της ευρωπαϊκής σκηνής άπό τήν έλλειψη πολι­τικών ικανών νά βγάλουν τή γη­ραιά ήπειρο άπό τήν κρίση πού την ταλανίζει τά τελευταία χρό­νια. Η απουσία μάλιστα άξιων ηγετών επιτείνει τήν κρίση. Ιδι­αιτέρως έχουν πληγεί άπό τήν έλλειψη ικανών πολιτικών ηγη­τόρων ή Βρεταννία καί ή Γαλ­λία, πού, άπό τά μέσα του 19ου αιίώνα μέχρι τά μέσα του 20ου, είχαν τη ουναρχηγία τής Ευρώ­πης, μέ τή Γερμανία νά άναλαμβάνει άπό τό 1960, προοδευτικά, την εύρωπαϊκή ήγεσία. Εβδομή­ντα δύο χρόνια μετά τόν Δεύτε­ρο Παγκόσμιο Πόλεμο ή Βρε­ταννία δέν έχει αναδείξει ηγέ­τες του αναστήματος του Τσώρτσιλ, τοϋ Άττλη καί της Θάτσερ. Ένώ ή Γαλλία, μετά τόν κολοσ­σό πού άκουγε στό όνομα Ντέ Γκώλ, «παρήγαγε» μόνο τόν Μιττεράν καί τόν Ζικσκάρ ντ Εσταίν (χωρίς νά ξεχνάμε τόν Σουμάν). Η Γερμανία, αντίθε­τα, μετά τους δημιουργούς του μεταπολεμικού οικονομι­κού της θαύματος, Αντενάουερ και Έρχαρτ, παρουσιάσε ως άξιους επιγόνους τους τόν Βίλλυ Μπράντ, τόν Σμίτ, τόν Κόλ καί τήν Μέρκελ. Έξι Γερμανοί ένα­ντι δύο έως τριών Βρεταννών καί Γάλλων, αντίστοιχα!

Ο Ελληνισμός, άπό τήν πλευρά του, οφείλει τή λάμψη τής αρχαιότητας στην ύπαρ­ξη όχι μόνο σπουδαίων φιλοσό­φων καί επιστημόνων, αλλά καί πολιτικών. Από τήν επικράτηση του Κλεισθένη στην Αθήνα (με­τά τήν ανατροπή του τυράννου Ιππία το 510 π.Χ.) μέχρι τόν θά­νατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.) η ηγεσία των μεγάλων ελληνικών πόλεων ανελήφθη άπό είκοσι περίπου σπουδαίους πολιτικούς. Χωρίς μερικούς άπό αυτούς η ασιατική πλημμυρίδα θά είχε κατακτήσει τήν Ελλά­δα καί θά είχε επεκταθεί στην Ευρώπη, οπότε ή Ιστορία θά ήταν διαφορετική άπό αυτήν πού γνωρίζουμε σήμερα. Χω­ρίς τόν Μιλτιάδη δέν θά υπήρχε Μαραθώνας και χωρίς τόν Λεω­νίδα καί τόν Θεμιστοκλή δέν θά υπήρχαν Θερμοπύλες καί Σαλα­μίνα, αντίστοιχα. Χωρίς τόν Πε­ρικλή ή Δημοκρατία δέν θά είχε αποκτήσει τήν έννοια καί τις δι­αστάσεις πού εκείνος τής προ­σέδωσε. Ένώ ό Θράουλος καί ό Θρασύβουλος καθιέρωσαν ώς δικαίωμα τών πολιτών νά  υπερασπίζονται ενόπλως τό δημο­κρατικό πολίτευμα

Ό Επαμεινώνδας και ό Πε­λοπίδας ανέπτυξαν στρατηγικές αδιανόητες ακόμη και για έναν καθηγητή της πολεμικηςτέχνης, όπως ό Πρώσος Κλαούζεβιτς, 22 αιώνες αργότερα. Τό ίδιο ισχύει καί γιά τόν πα­τέρα του «αστραπιαίου πολέ­μου» Σπαρτιάτη Βρασίδα, τήν τεχνική καί τακτική του οποίου μιμήθηκαν οι Γερμανοί  πολέ­μαρχοι τοϋ 20ου αίώνα μέ τόν γνωστό Βiltzkrieg. Ό Σπαρτιάτης, επίσης, Λύσανδρος, πού έδω­σε τό τελειωτικό χτύπημα κατά τών Αθηναίων στους Αιγός Πο­ταμούς καί τερμάτισε έτσι τόν Πελοποννησιακό Πόλεμο, απέ­δειξε ότι καί ή στεριανή Ελλά­δα αναδεικνύει σπουδαίους ναυμάχους, ικανούς νά νικήσουν τις μεγαλύτερες ναυτικές δυνά­μεις. Χωρίς τόν Φίλιππο Β' δέν θά επιτυγχανόταν ή σωτήρια γιά τους Έλληνες ενότητα, στην οποία στηρίχθηκε ό γιός του Μέ­γας Αλέξανδρος, γιά νά πραγματοποιήσει τήν Ιστορική  εκστρα­τεία του στήν Ανατολή κατά τών Περσών.

Στους δεκατρείς αυτούς κο­ρυφαίους Έλληνες πολιτικούς πρέπει να προστεθούν καί άλλοι του 5ου καί τοϋ 4ου π. Χ. αιώνα, γιά νά συμπληρωθεί τό πάν­θεον των μεγάλων ηγητόρων στους οποίους ή παγκόσμια Ιστορία αναφέρεται μέ θαυμα­σμό, όπως του Αγησιλάου Β', του Αρχιδάμου Β', τοϋ Δημοσθένη, του Αισχίνη καί άλλων. Είχαν όλοι τους τή στόφα του μεγά­λου ηγέτη. Εκτός άπό πολιτικοί ήταν όλοι τους και στρατηγοί καί ναύαρχοι, υποχρεωμένοι νά οδη­γούν τους στρατούς και τά πλοία τους στην πρώτη γραμμή της μά­χης καί νά ηγούνται αυτής (μέχρι καί τήν Επανάσταση του 1821, οί πολιτικοί ήταν καί στρατιωτικοί ηγήτορες - Αλέξ. Μαυροκορδά­τος, Αλέξ. καί Δημ. Υψηλάντης, Ίω. Κωλέττης κ.ά.). Ή πολιτική δηλαδή ήταν μέχρι τις αρχές του 19ου αίώνα ζόρικη καί
ριψοκίν­δυνη γιά τους επικεφαλής της, σέ αντίθεση μέ τά νεότερα χρό­νια, μέ πολλούς πολιτικούς νά εκκολάπτονται λουφάζοντας σέ στρατιωτικά γραφεία.

Σέ μιά ισόχρονη (187 ετών) σύγκριση τών πολιτικών τής αρχαίας Ελλάδας μέ αυτούς τής νεότερης καί σύγχρονης (1830-2017) παρατηρούμε ότι, στην τελευταία, μόνο επτά είναι δυνατόν νά θεωρηθούν μεγάλοι ηγέτες: ό Ίωάννης Καποδίστριας, πού μετέτρε­ψε τό χάος τό οποίο παρέλαβε σέ έστω καί υποτυπώδες κράτος μέχρι τή δολοφονία του, τόν Σεπτέμβριο τοϋ Ι83Ι, όΑλέξ. Κου­μουνδούρος, πού ως πολιτικός του Μεγαλοΐδεατισμοϋ εργά­στηκε συστηματικά γιά τήν εξέ­γερση των αλυτρώτων τής Κρήτης καί συνήψε πρώτος συνθήκη συμμαχίας μέ τή Σερβία,, ό Χαρ. Τρικούπης, πού εκσυγχρόνισε τήν Ελλάδα του δευτέρου μισού του 19ου αιώνα, ό Ελευθ. Βενι­ζέλος, πού θεμελίωσε τους σύγ­χρονους θεσμούς καί διπλασία­σε την έλληνική επικράτεια ό Ι.Μεταξάς, πού, πρώτος πολιτικός τής Ευρώπης μετά τό «Ναι» τών Γάλλων στον Χίτλερ, είπε «Όχι» στον έξ Ιταλίας συναρχηγό του Άξονα ό Κων. Καραμανλής,αρχι­τέκτων τής μεταπολεμικής καί μεταχουντικης Ελλάδας, πού πέτυχε τήν οικονομική της ανόρθω­ση, τήν έπίλυση του πολιτειακού πού ταλαιπωρούσε τους Έλλη­νες άπό τό 1832 καί τήν ενσωμά­τωση τής χώρας στην Ευρώπη, ό Γεώργιος Παπανδρέου, ό γνω­στός ώς Γέρος της Δημοκρατίας -έγώθά έλεγα καίτής Ελευθερί­ας τών Ελλήνων, λόγω τής πολι­τικής του άπό τόν Μάιο μέχρι τόν Δεκέμβριο του 1944.

Ποιά ήταν τά ιδιαίτερα ηγετι­κά προσόντα τοϋ καθενός άπό τους έπτά πολιτικούς της νεότε­ρης καίσύγχρονης Ελλάδας;

Γιά τόν Καποδίστρια ήταν ή μεγάλη ικανότητα του όργανώνειν καί διοικείν καί ή άριστη γνώση του διεθνούς περιβάλ­λοντος, γιά τόν Κουμουνδούρο καί τόν Τρικούπη ή έμμονή στην αξιοκρατία καί στην άψογη λει­τουργία τών θεσμών και ή σπου­δαία μόρφωση τους, γιά τόν Βε­νιζέλο ή τόλμη καί ή διορατι­κότητα του, σέ συνδυασμό μέ τις σπάνιες διπλωματικές αρε­τές του, γιά τόν Μεταξά η

προ­σαρμοστικότητα του (άπό οπα­δός της Γερμανίας έγινε συνερ­γάτης της Αγγλίας) καί η έξοχη στρατηγική αντίληψη του, γιά τόν Καραμανλή ό ρεαλισμός, ή σύνεση, ή δύναμη έπιβολής του καί ή ικανότητα αξιοποίησης τών εσωτερικών καί διεθνών συγκυ­ριών, γιά τόν Γεώργιο Παπαν­δρέου ή ρητορική του δεινότη­τα, ή μόρφωση καί ή ευγένεια τοϋ χαρακτήρα του.

Ό Βενιζέλος καί ό Καρα­μανλής διέθεταν επιπλέον ένα προσόν πού τους ξεχώριζε άπό τους άλλους Έλληνες πολιτικούς ηγέτες. Γνώριζαν νά επιλέγουν τους αρίστους γιά συνεργάτες τους καί νά αντλούν άπό αυτούς τό σύνολο σχεδόν τών αρετών καί τών ικανοτήτων τους. Εάν κατα­φύγει κάποιος σέ ένα πανεπιστη­μιακό εγχειρίδιο περί Πολιτικής Ηγεσίας, θά διαπιστώσει ότι τά προσόντα των άναφερθέντων Έλλήνων ηγετών του 19ου και του 20οϋαίώνα περιλαμβάνονται στις αναγκαίες προϋποθέσεις γιά τόν χαρακτηρισμό των πολιτικών προσωπικοτήτων ώς έχουσών τό αρχηγικό χάρισμα.