Από την "ΕΣΤΙΑ"
"ΕΣΤΙΑ"-08/08/16
Ελληνισμός και Ευρώπη:
Γράφει ό Νικόλαος Ι. Μέρτζος
' «ΚΟΥΚΙΑ τρων, κουκιά μαρτυρούν» στην Αθήνα όσοι άφ' ύψηλού μυκτηρίζουν τήν Θεία Λειτουργία της Ορθοδοξίας καί τολμούν νά γελοιοποιούν τον Ελληνισμό. Παράδειγμα, ή 2η σελίδα τής «Καθημερινής», αλλά όχι μόνον. Επειδή επικαλούνται τόν Διαφωτισμό καί μάς παραπέμπουν επιδεικτικά στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, θά τους ήταν πολύ χρήσιμο νά διαβάσουν όσα οι κορυφαίοι Ευρωπαίοι ιστορικοί καί ειδικοί επιστήμονες έχουν γράψει σχετικά τόν 20ό αιώνα. Συνοψίζονται κατ' ανάγκην. Άλλα στίς λίγες λέξεις εξηγούν τί προσέφερε κατά τους Μέσους Χρόνους στον πολιτισμό τής Ευρώπης καί στό Χαλιφάτο του Ισλάμ ή Ορθοδοξία καί ή Ορθόδοξη Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, πού ονομάζεται ψευδώνυμα Βυζάντιο. Καταγράφουν, τέλος, πώς ή τότε Καθολική Ευρώπη ανταπέδωσε τήν ευεργεσία:
Η St. L. Moss: Ταυτόχρονα δόθηκε έμφαση στή συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού, άν καί αυτός είχε τίς ρίζες του σέ ειδωλολατρικές μνήμες. Ή ελληνική εκπαίδευση υιοθετήθηκε μέ σταθερότητα άπό τίς επίσημες Αρχές καί δέν πέρασε πολύς καιρός πού τό Πανεπιστήμιο τής Κωνσταντινουπόλεως, μέ τό κλασικό του πρόγραμμα μαθημάτων, συγκέντρωνε μαθητές άπό όλα τά μέρη. Αυτοκρατορική παράδοση, χριστιανική Ορθοδοξία καί ελληνικός πολιτισμός ήσαν οί μόνιμες κατευθυντήριες δυνάμεις. Τό Βυζάντιο, κέντρο σταθερότητος ανάμεσα στά στροβιλιζόμενα ρεύματα τριώνήπείρων, διετήρησε τήν κληρονομιά του καί έφύλαξε τά δύσκολα σύνορα του. Όλοι οί πόλεμοι τού Βυζαντίου ήταν ιεροί, γιατί σχεδόν έξ ορισμού τό Βυζάντιο ήταν ό πρωταγωνιστής τού χριστιανικού πολιτισμού. Στίς 13 Απριλίου τού 1204 ή Κωνσταντινούπολη έπεσε. Τρεις μέρες λεηλασίας καί προσβολών ακολούθησαν, καί τά ανάκτορα καί οί εκκλησίες της Δυτικής Ευρώπης γέμισαν γρήγορα μέ τους κλεμμένους θησαυρούς τού Βυζαντίου.
Henri Grégoire: Ή ελληνική σκέψη, ή σκέψη τής εκχριστιανισμένης ελληνικής φιλοσοφίας, έδωσε τήν επιβεβλημένη δομή άπό όπου ή όλη Χριστιανική Εκκλησία έλαβε τους δογματικούς ορισμούς της, τίς λεπτότατες διακρίσεις της Χριστολογίας. Ή Βυζαντινή Εκκλησία είναι ή πιό σημαντική επιβίωση. Ή Αυτοκρατορία έχει εξαφανισθεί, άλλ' ή Εκκλησία παραμένει καί, χάρις στους Σλάβους, έχει δύναμη.
Ηippolyte Delehaye: Δέν χρειάζεται νά υπενθυμίσουμε όλα όσα έχουν πράξει οί μοναχοί γιά τή διάσωση έργων της κλασικής φιλολογίας. Πολλά, ωραιότατα διακοσμημένα, χειρόγραφα άπό τά βυζαντινά μοναστηριακά scriptoria συγκαταλέγονται μεταξύ τών άξιολογότερων θησαυρών τών βιβλιοθηκών μας.
R.M.Dawkins: Ο έμφυτος συντηρητισμός τών Βυζαντινών δέν ήταν περισσότερο έκδηλος σέ καμμιά περιοχή τής ζωής όσο στην προσκόλληση τους στην παλαιά παράδοση τής φιλολογικής ελληνικής γλώσσας. Υπερηφάνεια γιά τήν εθνικότητα τους, γιά τόν πολιτισμό τους, γιά τό παρελθόν τους, αλαζονική διάκριση μεταξύ τού εαυτού τους καί τών βαρβάρων λαών, έτειναν νά αποδίδουν ιερό σχεδόν χαρακτήρα στή γλώσσα πού τους παραδόθηκε άπό μιά σειρά συγγραφέων, λογίων καί αγίων.
Α.Α. Vassiliev: Ή Κωνσταντινούπολη, ή «θεοφύλακτος πόλις», ή «δόξα τής Ελλάδος», ήταν ή πλουσιότερη καί ή λαμπρότερη πόλη τού μεσαιωνικού κόσμου. Ή ελληνιστική παιδεία ήταν κοινό κτήμα, πού, μετά τήν κατάκτηση τής Συρίας καί τής Αιγύπτου άπό τούς Άραβες, θά μπορούσε νά συνενώσει τό Βυζάντιο καί τό Χαλιφάτο. Στά μοναστήρια τής Συρίας ταπεινοί μοναχοί μέ επιμέλεια μετέφραζαν τά έργα όχι μόνον τής θρησκευτικής άλλα καί τής θύραθεν φιλολογίας. Μεταξύ τών φιλοσόφων ό Αριστοτέλης κατείχε τήν πρώτη θέση, μεταξύ των ιατρικών συγγραφέων ό Ιπποκράτης καί ό Γαληνός. Υπό τους Άββασίδες Χαλίφες πολλοί λόγιοι ασχολήθηκαν μέ τήν μετάφραση άπό τήν ελληνική. Ειδικότερη προσοχή δόθηκε στή μετάφραση φιλοσοφικών, μαθηματικών καί ιατρικών έργων. Κατά τόν 11ο αιώνα, τήν περίοδο τών Σταυροφοριών, δέν υπήρχε στό Βυζάντιο σκέψη γιά σταυροφορία. Δέν υπήρχε θρησκευτικός ανταγωνισμός προς τό Ισλάμ, δέν υπήρχαν κήρυκες σταυροφορίας στό Βυζάντιο. Δέν υπήρχε φυλετικό μίσος. Σύμφωνα μέ ανατολικές πηγές, ό Αυτοκράτορας Νικηφόρος Α' (802-811) ήταν αραβικής καταγωγής. Κατά τήν περίοδο τού Λέοντος Γ (717-741) στην Κωνσταντινούπολη κτίσθηκε ένα τζαμί. Γιά τούτο ένας χρονικογράφος τόν αποκαλεί «σαρακηνόφρονα». Τέλος, ή πολιτιστική επίδραση τής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας καί τού Ισλάμ μπορεί ίσως νά παρατηρηθεί στην εμφάνιση καί στην ανάπτυξη τής αποκαλούμενης Ιταλικής Αναγεννήσεως. Κλασική φιλολογία, ή οποία μέ επιμέλεια διασώθηκε άπό τό Βυζάντιο, καί ποικιλόμορφη γνώση, ή οποία όχι μόνον διασώθηκε, άλλ' επίσης τελειοποιήθηκε άπό τους "Αραβες.
Richard Stoneman: Τόν Απρίλιο τού 1204 οί Σταυροφόροι Φράγκοι άρχισαν νά λεηλατούν καί νά καταστρέφουν τό χρυσάφι, τό ασήμι καί τά κοσμήματα, τά πολύτιμα υφάσματα καί τά νομίσματα, τά μάρμαρα καί τά αλάβαστρα, ακόμη καί τά βιβλία καί τά χειρόγραφα τής ένδοξης πόλης. Ή Κωνσταντινούπολη, όπου γιά χίλια σχεδόν χρόνια είχαν συγκεντρωθεί τά εκλεκτότερα έργα τέχνης τού τότε γνωστού Κόσμου, απογυμνώθηκε άπό τή δόξα της μέσα σέ ένα ξέσπασμα απληστίας καί άσκοπων βανδαλισμών.
Σερ S.Runciman : Ποτέ άλλοτε δέν διαπράχθηκε μεγαλύτερο έγκλημα κατά τής άνθρωπότητος σάν αυτό τής Δ' Σταυροφορίας. "Οχι μόνο προκάλεσε τήν καταστροφή ή τόν διασκορπισμό όλων τών θησαυρών τού παρελθόντος, πού μέ αφοσίωση είχε συγκεντρώσει τό Βυζάντιο, καί πλήγωσε θανάσιμα έναν ακόμη μεγάλο καί ακόμη ζωντανό πολιτισμό, αλλά, έκτος άπό έγκλημα, ήταν ταυτόχρονα καί μία γιγαντιαία πολιτική ανοησία. Ανέτρεψε ολόκληρη τήν άμυνα τής Χριστιανοσύνης.
Amold Toynbee: Γιά τους Ανατολικούς Όρθοδόξους Χριστιανούς, ή ουσία τής θρησκείας δέν είναι ή θεολογία, είναι ή θεία Λειτουργία. Τό μεγαλύτερο επίτευγμα τών Βυζαντινών είναι ή ορθόδοξη εκδοχή τού Χριστιανισμού. Ή Ορθόδοξη Θεία Λειτουργία είναι ένα ποιητικό καί μουσικό έργο τέχνης.
ΝΙΚΟΛΑΟΣ Ι. ΜΕΡΤΖΟΣ
*Πρώην Πρόεδρος τής Εταιρείας Μακεδόνικων Σπουδών, Ιστορικός
"ΕΣΤΙΑ"-08/08/16
Ελληνισμός και Ευρώπη:
Γράφει ό Νικόλαος Ι. Μέρτζος
' «ΚΟΥΚΙΑ τρων, κουκιά μαρτυρούν» στην Αθήνα όσοι άφ' ύψηλού μυκτηρίζουν τήν Θεία Λειτουργία της Ορθοδοξίας καί τολμούν νά γελοιοποιούν τον Ελληνισμό. Παράδειγμα, ή 2η σελίδα τής «Καθημερινής», αλλά όχι μόνον. Επειδή επικαλούνται τόν Διαφωτισμό καί μάς παραπέμπουν επιδεικτικά στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, θά τους ήταν πολύ χρήσιμο νά διαβάσουν όσα οι κορυφαίοι Ευρωπαίοι ιστορικοί καί ειδικοί επιστήμονες έχουν γράψει σχετικά τόν 20ό αιώνα. Συνοψίζονται κατ' ανάγκην. Άλλα στίς λίγες λέξεις εξηγούν τί προσέφερε κατά τους Μέσους Χρόνους στον πολιτισμό τής Ευρώπης καί στό Χαλιφάτο του Ισλάμ ή Ορθοδοξία καί ή Ορθόδοξη Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, πού ονομάζεται ψευδώνυμα Βυζάντιο. Καταγράφουν, τέλος, πώς ή τότε Καθολική Ευρώπη ανταπέδωσε τήν ευεργεσία:
Η St. L. Moss: Ταυτόχρονα δόθηκε έμφαση στή συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού, άν καί αυτός είχε τίς ρίζες του σέ ειδωλολατρικές μνήμες. Ή ελληνική εκπαίδευση υιοθετήθηκε μέ σταθερότητα άπό τίς επίσημες Αρχές καί δέν πέρασε πολύς καιρός πού τό Πανεπιστήμιο τής Κωνσταντινουπόλεως, μέ τό κλασικό του πρόγραμμα μαθημάτων, συγκέντρωνε μαθητές άπό όλα τά μέρη. Αυτοκρατορική παράδοση, χριστιανική Ορθοδοξία καί ελληνικός πολιτισμός ήσαν οί μόνιμες κατευθυντήριες δυνάμεις. Τό Βυζάντιο, κέντρο σταθερότητος ανάμεσα στά στροβιλιζόμενα ρεύματα τριώνήπείρων, διετήρησε τήν κληρονομιά του καί έφύλαξε τά δύσκολα σύνορα του. Όλοι οί πόλεμοι τού Βυζαντίου ήταν ιεροί, γιατί σχεδόν έξ ορισμού τό Βυζάντιο ήταν ό πρωταγωνιστής τού χριστιανικού πολιτισμού. Στίς 13 Απριλίου τού 1204 ή Κωνσταντινούπολη έπεσε. Τρεις μέρες λεηλασίας καί προσβολών ακολούθησαν, καί τά ανάκτορα καί οί εκκλησίες της Δυτικής Ευρώπης γέμισαν γρήγορα μέ τους κλεμμένους θησαυρούς τού Βυζαντίου.
Henri Grégoire: Ή ελληνική σκέψη, ή σκέψη τής εκχριστιανισμένης ελληνικής φιλοσοφίας, έδωσε τήν επιβεβλημένη δομή άπό όπου ή όλη Χριστιανική Εκκλησία έλαβε τους δογματικούς ορισμούς της, τίς λεπτότατες διακρίσεις της Χριστολογίας. Ή Βυζαντινή Εκκλησία είναι ή πιό σημαντική επιβίωση. Ή Αυτοκρατορία έχει εξαφανισθεί, άλλ' ή Εκκλησία παραμένει καί, χάρις στους Σλάβους, έχει δύναμη.
Ηippolyte Delehaye: Δέν χρειάζεται νά υπενθυμίσουμε όλα όσα έχουν πράξει οί μοναχοί γιά τή διάσωση έργων της κλασικής φιλολογίας. Πολλά, ωραιότατα διακοσμημένα, χειρόγραφα άπό τά βυζαντινά μοναστηριακά scriptoria συγκαταλέγονται μεταξύ τών άξιολογότερων θησαυρών τών βιβλιοθηκών μας.
R.M.Dawkins: Ο έμφυτος συντηρητισμός τών Βυζαντινών δέν ήταν περισσότερο έκδηλος σέ καμμιά περιοχή τής ζωής όσο στην προσκόλληση τους στην παλαιά παράδοση τής φιλολογικής ελληνικής γλώσσας. Υπερηφάνεια γιά τήν εθνικότητα τους, γιά τόν πολιτισμό τους, γιά τό παρελθόν τους, αλαζονική διάκριση μεταξύ τού εαυτού τους καί τών βαρβάρων λαών, έτειναν νά αποδίδουν ιερό σχεδόν χαρακτήρα στή γλώσσα πού τους παραδόθηκε άπό μιά σειρά συγγραφέων, λογίων καί αγίων.
Α.Α. Vassiliev: Ή Κωνσταντινούπολη, ή «θεοφύλακτος πόλις», ή «δόξα τής Ελλάδος», ήταν ή πλουσιότερη καί ή λαμπρότερη πόλη τού μεσαιωνικού κόσμου. Ή ελληνιστική παιδεία ήταν κοινό κτήμα, πού, μετά τήν κατάκτηση τής Συρίας καί τής Αιγύπτου άπό τούς Άραβες, θά μπορούσε νά συνενώσει τό Βυζάντιο καί τό Χαλιφάτο. Στά μοναστήρια τής Συρίας ταπεινοί μοναχοί μέ επιμέλεια μετέφραζαν τά έργα όχι μόνον τής θρησκευτικής άλλα καί τής θύραθεν φιλολογίας. Μεταξύ τών φιλοσόφων ό Αριστοτέλης κατείχε τήν πρώτη θέση, μεταξύ των ιατρικών συγγραφέων ό Ιπποκράτης καί ό Γαληνός. Υπό τους Άββασίδες Χαλίφες πολλοί λόγιοι ασχολήθηκαν μέ τήν μετάφραση άπό τήν ελληνική. Ειδικότερη προσοχή δόθηκε στή μετάφραση φιλοσοφικών, μαθηματικών καί ιατρικών έργων. Κατά τόν 11ο αιώνα, τήν περίοδο τών Σταυροφοριών, δέν υπήρχε στό Βυζάντιο σκέψη γιά σταυροφορία. Δέν υπήρχε θρησκευτικός ανταγωνισμός προς τό Ισλάμ, δέν υπήρχαν κήρυκες σταυροφορίας στό Βυζάντιο. Δέν υπήρχε φυλετικό μίσος. Σύμφωνα μέ ανατολικές πηγές, ό Αυτοκράτορας Νικηφόρος Α' (802-811) ήταν αραβικής καταγωγής. Κατά τήν περίοδο τού Λέοντος Γ (717-741) στην Κωνσταντινούπολη κτίσθηκε ένα τζαμί. Γιά τούτο ένας χρονικογράφος τόν αποκαλεί «σαρακηνόφρονα». Τέλος, ή πολιτιστική επίδραση τής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας καί τού Ισλάμ μπορεί ίσως νά παρατηρηθεί στην εμφάνιση καί στην ανάπτυξη τής αποκαλούμενης Ιταλικής Αναγεννήσεως. Κλασική φιλολογία, ή οποία μέ επιμέλεια διασώθηκε άπό τό Βυζάντιο, καί ποικιλόμορφη γνώση, ή οποία όχι μόνον διασώθηκε, άλλ' επίσης τελειοποιήθηκε άπό τους "Αραβες.
Richard Stoneman: Τόν Απρίλιο τού 1204 οί Σταυροφόροι Φράγκοι άρχισαν νά λεηλατούν καί νά καταστρέφουν τό χρυσάφι, τό ασήμι καί τά κοσμήματα, τά πολύτιμα υφάσματα καί τά νομίσματα, τά μάρμαρα καί τά αλάβαστρα, ακόμη καί τά βιβλία καί τά χειρόγραφα τής ένδοξης πόλης. Ή Κωνσταντινούπολη, όπου γιά χίλια σχεδόν χρόνια είχαν συγκεντρωθεί τά εκλεκτότερα έργα τέχνης τού τότε γνωστού Κόσμου, απογυμνώθηκε άπό τή δόξα της μέσα σέ ένα ξέσπασμα απληστίας καί άσκοπων βανδαλισμών.
Σερ S.Runciman : Ποτέ άλλοτε δέν διαπράχθηκε μεγαλύτερο έγκλημα κατά τής άνθρωπότητος σάν αυτό τής Δ' Σταυροφορίας. "Οχι μόνο προκάλεσε τήν καταστροφή ή τόν διασκορπισμό όλων τών θησαυρών τού παρελθόντος, πού μέ αφοσίωση είχε συγκεντρώσει τό Βυζάντιο, καί πλήγωσε θανάσιμα έναν ακόμη μεγάλο καί ακόμη ζωντανό πολιτισμό, αλλά, έκτος άπό έγκλημα, ήταν ταυτόχρονα καί μία γιγαντιαία πολιτική ανοησία. Ανέτρεψε ολόκληρη τήν άμυνα τής Χριστιανοσύνης.
Amold Toynbee: Γιά τους Ανατολικούς Όρθοδόξους Χριστιανούς, ή ουσία τής θρησκείας δέν είναι ή θεολογία, είναι ή θεία Λειτουργία. Τό μεγαλύτερο επίτευγμα τών Βυζαντινών είναι ή ορθόδοξη εκδοχή τού Χριστιανισμού. Ή Ορθόδοξη Θεία Λειτουργία είναι ένα ποιητικό καί μουσικό έργο τέχνης.
ΝΙΚΟΛΑΟΣ Ι. ΜΕΡΤΖΟΣ
*Πρώην Πρόεδρος τής Εταιρείας Μακεδόνικων Σπουδών, Ιστορικός
|
|
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου